رأی شماره ۱۸۹۶۲۷۸ – ۱۴۰۴/۷/۲۹ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری: ابطال مصوبه هیئت چهار نفره استان ایلام در خصوص حفر چاه گمانه در انواع ساختمان‌ها

تاریخ دادنامه: 1404/7/29     شماره دادنامه: 140431390001896278

 شماره پرونده: 0400399

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری 

شاکی: آقای میلاد میر حسینی

طرف شکایت: اداره کل راه و شهرسازی استان ایلام

موضوع شکایت و خواسته: ابطال بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/9/11 هیئت چهار نفره استان ایلام

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/9/11 هیئت چهار نفره استان ایلام را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته اعلام کرده است که:

"در بند 1 مصوبه، مورد شکایت ضابطه مبحث هفتم مقرّرات ملّی ساختمان درخصوص انجام مطالعات خاک (ژئوتکنیک) لغو گردیده و مقرّرات غیرقانونی وضع شده است. مطابق ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، تغییر در مباحث مقرّرات ملّی ساختمان فقط توسط قانونگذار و هیئت وزیران امکان پذیر است.

مطابق این بند از قانون، اصول و قواعد فنّی که رعایت آنها در طراحی، محاسبه و ... ضروری است به وسیله راه و شهرسازی تدوین خواهد شد و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید. در این ماده قانون راه حل اصلاحات در مقرّرات ملّی ساختمان ارائه شده است و هیچ مسئولیت و اختیاری به هیئت سه نفره در این خصوص واگذار نشده است. در ماده 34 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان، شهرداری و سایر مراجع صدور پروانه و کنترل و نظارت بر اجرای ساختمان و ... مکلّف به رعایت مقرّرات ملّی شده و عدم رعایت آن تخلّف از قانون محسوب می شود. جایگاه و موضع قانونی هیئت سه نفره (چهار نفره) مطابق مصوبه هیئت وزیران (تصویب‌نامه شماره 4605/ت28349 مورخ 1383/4/22) و همچنین مطابق فصل پنجم این شیوه نامه (مبحث دوم مقرّرات ملّی ساختمان) فقط درخصوص حق الزحمه خدمات مهندسی و متراژ ظرفیت اشتغال پروانه ها، به مقدار 25% کاهش یا افزایش قیمت در استان بوده (بند 3ـ14) و حتی تعیین مبنای قیمت گذاری هم مطابق بند 17ـ5 مبحث دوم از حدود صلاحیت هیئت سه نفره خارج بوده و فقط مطابق بند 17ـ6 تا 25% کاهش یا افزایش می توانند اعمال کنند.

لازم به ذکر است که برای تغییر در مبحث دوم در بند 3ـ12 به صراحت بیان شده است که تغییر در این مجموعه و شیوه نامه و ... منوط به پیشنهاد سازمان نظام مهندسی کشور و تصویب و ابلاغ وزارت راه و شهرسازی کرده است. تمامی مسئولیت های هیئت سه نفره (چهار نفره) در مبـحث دوم مقرّرات ملّی ساختمان براسـاس بنـدهای 3ـ15، 3ـ16، 5 ـ3ـ4، 5ـ3ـ5، 6 ـ3ـ4، 6 ـ3ـ5، 2ـ4ـ8، 5 ـ3ـ5 ـ8، 2ـ3ـ14، 3ـ3ـ14، 4ـ3ـ14، 2ـ3ـ15، 4ـ3ـ15، 4ـ17، 6 ـ17 و بند 4ـ18 می باشد. در هیچکدام از این ماده ها و تبصره ها چنین تفویض اختیاری به هیئت سه نفره واگذار نشده است و این مصوبه (تغییر در مبحث هفتم مقرّرات ملّی ساختمان) خلاف قانون می باشد. با توجه به این که تغییر در مقرّرات ملّی ساختمان فقط توسط قانونگذار (هیئت وزیران) امکان پذیر بوده و در هیچ کجای قانون، آیین‌نامه اجرایی و مقرّرات ملّی ساختمان چنین اختیاری به هیئت سه نفره داده نشده است، خواهشمند است نسبت به لغو این مصوبه، دستورات لازم را امـر به ابـلاغ نمایید."

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

"صورتجلسه هیئت چهار نفره استان ایلام ـ مورخ 1402/9/11،

موضوع: پیشنهادات درخصوص ارائه خدمات مجریان ذی صلاح و شرکت های خدمات آزمایشگاهی ژئوتکنیک

جلسه هیئت چهار نفره استان ایلام در روز دوشنبه مورخ 1402/9/11 با حضور تمامی اعضاء در محل دفتر معاون محترم هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام تشکیل شد. اعضای حاضر در جلسه پس از بحث و بررسی پیشنهادات ارائه شده توسط سازمان نظام مهندسی ساختمان استان ایلام، تصمیماتی به شرح موارد ذیل را اتّخاذ نمودند.

1ـ مقرّر گردیده الزام انجام آزمایشات ژئوتکنیک توسط شرکت های آزمایشگاهی عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان، برابر جدول ذیل، برای ساختمان ها براساس گروه ساختمانی اقدام گردد.

ردیف ـ گروه ساختمانی ـ تعداد طبقات ـ تعداد گمانه

1ـ  الف ـ تا دو طبقه و پیلوت ـ ندارد.

2ـ ب ـ سه طبقه و پیلوت ـ یک گمانه.

3ـ سایر گروه های ساختمانی ـ از چهار طبقه پیلوت و بالاترـ برابر مقرّرات ملّی ساختمان.

تبصره: در صورت الزام داشتن زیر زمین در پروژه برابر مقرّرات ملّی ساختمان اقدام می شود.

........................

ـ معاون هماهنگی امور عمرانی استانداری ایلام ـ مدیر کل راه و شهرسازی استان ایلام ـ شهردار ایلام ـ رئیس سازمان نظام مهندسی ساختمان ایلام"

در پاسخ به شکایت مذکور، شهردار ایلام به موجب لایحه شماره 13467/1 مورخ 1404/3/20 توضیح داده است که:

"از آنجا که در مطالعات طرح جامع و تفصیلی شهر ایلام به صورت همه جانبه مطالعات ژئوتکنیک و تعیین مقاومت جنس خاک در تمامی محدوده قانونی شهر ایلام انجام گرفته و نیازی به بررسی مجدد و نقطه ای دیگر ندارد فلذا در راستای کاهش هزینه های گزاف احداث بنا که اساساً توسط شهروندان کم برخوردار احداث بنا در دو طبقه مسکونی صورت می گیرد و این بناها نیز جملگی خانوادگی می باشند و احداث کننده یکی می باشد لذا ضرورتی ندارد، همچنین در صورت اجرای این بند هزینه ای مازاد بر اقشار کم درآمد تحمیل می شود.

از طرفی دیگر شهرداری برای ساخت و ساز در مُجاور حریم رودخانه براساس مصوبه کلّیه مالکین را ملزم به تهیه و ارائه نقشه ژئوتکنیک می نماید و مصوبه هیئت 4 نفره با توجه به توضیحات فوق اتّخاذ شده است. لازم به تأکید است که اکثریت ساختمان های مسکونی در شهر ایلام دو طبقه و پیلوت بوده که به علّت کمبود امکانات و منابع مالی مالکین توان احداث این ساختمان ها به صورت یکجا و در یک سال ندارند و در چند سال پیگیر احداث هستند. علی هذا درخواست رد خواسته شاکی را دارد."

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/7/29 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

اولاً براساس ماده 33 قانون نظام مهندسی و کنترل ساختمان اصلاحی مصوّب سال 1390: «اصول و قواعد فنّی که رعایت آنها در طراحی، محاسبه، اجرا، بهره برداری و نگهداری ساختمان ها به منظور اطمینان از ایمنی، بهداشت، بهره دهی مناسب، آسایش و صرفه اقتصادی ضروری است، به وسیله وزارت راه و شهرسازی تدوین خواهد شد. حوزه شمول این اصول و قواعد و ترتیب کنترل اجرای آنها و حدود اختیارات و وظایف سازمان های عهده دار کنترل و ترویج این اصول و قواعد در هر مبحث به موجب آیین‌نامه ای خواهد بود که به وسیله وزارتخانه های راه و شهرسازی و کشور تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید. مجموع اصول و قواعد فنّی و آیین‌نامه کنترل و اجرای آنها مقرّرات ملّی ساختمان را تشکیل می دهند.» ثانیاً براساس بند 3ـ14 ماده 3 شیوه نامه پیوست مبحث دوم مقررات ملّی ساختمان ایران مقرّر شده است: «هیئت سه نفره می تواند در جلساتی که درخصوص هر شهر تشکیل می شود، از شهردار آن شهر نیز دعوت به عمل آورد» و براساس بندهای 5 ـ3ـ4 و 5 ـ3ـ5 ماده 5 و بندهای 6 ـ3ـ4 و 6 ـ3ـ5 ماده 6 و بندهای 14ـ3ـ2 و 14ـ3ـ3 ماده 14 و بندهای 15ـ3ـ1 و 15ـ3ـ2 ماده 15 این شیوه نامه هیئت سه نفره (چهار نفره) دارای اختیاراتی مانند افزایش یا کاهش ظرفیت اشتغال دفاتر مهندسی ساختمان و طراحان حقوقی ساختمان و ناظران حقیقی و حقوقی است. بنا به مراتب مذکور و با عنایت به این که به موجب بند 1 صورتجلسه مورد اعتراض در خصوص حفر چاه گمانه در انواع ساختمان‌ها برخلاف ضوابط مبحث هفتم از مقرّرات ملّی ساختمان اتّخاذ تصمیم گردیده، لذا با توجه به این که هیئت چهار نفره استان ایلام صلاحیتی درخصوص اظهارنظر در این موضوع نداشته، بند 1 صورتجلسه مورخ 1402/9/11 هیئت چهار نفره استان ایلام خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می شود. این رأی براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی