مقدمه به استناد قانون اهداف و وظایف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مصوب سال ۱۳۶۵ مجلس شورای اسلامی و اساسنامه بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای، مصوب سال ۱۳۸۵ شورای عالی انقلاب فرهنگی و اصلاحیه آن به تاریخ ۱۳۹۰/۸/۱۷ و مصوبات جلسات ۶۶۵ و ۶۶۶ مورخ ۲۲ /۴ /۱۳۹۵ و ۵ /۵ /۱۳۹۵ شورای فرهنگ عمومی و در اجرای مصوبه مورخ ۴ /۶ /۱۳۹۷ شورای راهبری توسعه مدیریت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مبنی بر ساماندهی مجوزهای این وزارت خانه، «دستورالعمل صدور پروانه انتشار بازی رایانه‌ای» به شرح زیر برای اجرا ابلاغ می شود:
۱ - تعاریف:
۱ – ۱ - بازی رایانه‌ای: برنامه رایانه‌ای که کارکرد آن مبتنی بر جذابیت حاصل از قابلیت عکس العمل نظام‌مند دیداری، شنیداری یا حرکتی به رفتار یک یا چند انسان است؛ اعم از آن که برای هر منظور، از قبیل تفریح، سرگرمی و آموزش تولید شده یا مورد استفاده قرار گیرد. بازی‌های پیشانهای، بازی‌های دستگاه‌های همراه (موبایل) و بازی‌های ویدیوئی از اقسام بازی رایانه‌ای محسوب می‌شوند.
۲ – ۱ - پروانه انتشار: سندی است که به موجب آن، اجازه انتشار یک بازی رایانه‌ای به گونه یا گونه‌های مشخص، به اشخاص حقیقی یا حقوقی واجد شرایط توسط بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای اعطا می‌شود.
۳ – ۱ - نشر و عرضه تجاری: کلیه فعالیت های نشر و عرضه بازی‌های رایانه‌ای با پرداخت ریالی اعم از دریافت مستقیم یا غیرمستقیم وجه از قبیل: پرداخت شتابی، سرویس ارزش افزوده، کیف پول مجازی، تبلیغات، حق اشتراک و غیره.
۴ – ۱ - نظام ارزیابی و رده بندی سنی بازی های رایانه‌ای: نظامی است که سـازوکار ارزیابی و اعطای رده مشخص به یک بازی رایانه‌ای را بر اساس مخاطرات فرهنگی، روحی و روانی آن برای گروه های مختلف سنی تعیین می کند.
۵ – ۱ - ارزیابی و رده بندی سِنّی: رده‌ای است که اعطای آن به یک بازی رایانه‌ای نشان دهنده مناسب بودن بازی رایانه‌ای مزبور برای استفاده گروه سنی مشخص از نظر مخاطرات فرهنگی، روحی و روانی برای کاربران، بر اساس نظام ارزیابی و رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای است. صدور پروانه انتشار برای انواع بازی‌های رایانه‌ای منوط به ارزیابی و تخصیص رده‌بندی سنی است.
۶ – ۱ - شورای رده‌بندی: شورای ارزیابی و رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای، شورایی است که به شرح مواد این دستورالعمل در بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای تشکیل می‌شود و در مورد تخصیص رده سنی به بازی‌های رایانه‌ای بر اساس نظام ارزیابی و رده‌بندی سنی بازی‌های رایانه‌ای مصوب جلسات ۶۶۵ و ۶۶۶ مورخ ۲۲ /۴ /۱۳۹۵ و ۵ /۵ /۱۳۹۵ شورای فرهنگ عمومی و دستورالعمل مربوطه، اتخاذ تصمیم می کند.
۷ – ۱ - بازی دستگاه‌های همراه (موبایل): بازی رایانه‌ای قابل اجرا در تلفن‌ها، رایانک‌ها و دستگاه‌های همراه هوشمند دستی (تبلت).
۸ – ۱ - پدیدآورنده: شخص یا اشخاص حقیقی که به تنهایی یا با مشارکت دیگر پدیدآورندگان برای تولید کننده یا به طور مستقل برای خویش، با استفاده از دانش، هنر یا مهارت خود بـازی رایانه‌ای جدیدی ایجاد کرده اند.
۹ – ۱ - تولید بازی رایانه‌ای: به کارگیری پدیدآورنده یا پدیدآورندگان همراه با تأمین امکانات لازم برای ایجاد بازی رایانه‌ای جدید، توسعه، ارتقاء یا ویرایش بازی رایانه‌ای که قبلاً ایجاد شده است.
۱۰ – ۱ - بازی ایرانی: بازی رایانه ای که از ابتدا توسط شخص ایرانی تولید شده باشد؛ صرف نظر از اینکه بخشی یا تمام آن در داخل یا خارج از ایران توسط متخصصان مختلف ایرانی یا خارجی پدیدآورده شده باشد، به نحوی که حقوق بازی متعلق به تولیدکننده ایرانی بوده و برای اولین بار در ایران منتشر شود و قبلاً نیز در هیچ کشور دیگری در دنیا منتشر نشده باشد. در غیر این صورت بازی رایانه‌ای، «خارجی» محسوب می‌گردد.
۱۱ – ۱ - کارخواه بازی (Client): بخشی از بازی برخط است که بر روی دستگاه مورد استفاده کاربر ذخیره می‌شود.
۱۲ – ۱ - کارساز بازی (Server): برنامه رایانه‌ای اسـت که ارتبـاط آن بـا پویشگر دستگاه مورد استفاده یا کارخواه بازی ذخیره شده بر روی دستگاه مزبـور، در بستر شبکه، اجرای بازی برخط را ممکن می‌سازد.
۱۳ – ۱ - بازی بر بستر شبکه (برخط): بازی رایانه‌ای است که اجرای آن بدون اتصال دستگاه مـورد استفاده بـه کارساز مربوط در بستر شبکه، ممکن نیست؛ اعم از: الف) بازی‌های رایانه‌ای که فقط شامل برنامه رایانه‌ای کارساز هستند و بـا استفاده از اتصال پویشگر دستگاه مورد استفاده کاربران، به کارساز مذکور اجرا می شوند. ب) بازی های رایانه‌ای که شامل برنامه رایانه‌ای کارساز ـ کارخواه هستند و اجرای آنها علاوه بر اتصال دستگاه مورد استفاده کاربر به کارساز، نیاز به ذخیره کارخواه بر روی دستگاه مذکور نیز دارد.
۱۴ – ۱ - امکانات برخط بازی رایانه‌ای: امکاناتی که از طریق رابط کاربری بازی رایانه‌ای و فقط در صورت ارتباط دستگاه مورد استفاده با کارساز مربوط در بستر شبکه، برای کاربران قابل استفاده است. از قبیل قابلیت‌ها یا ابزارهای جدید که به رایگان یا در مقابل اخذ وجه مستقیم یا غیرمستقیم به بازی رایانه‌ای اضافه می شود یا فراهم شدن امکان رقابت یا هر شکل تعامل کاربران بازی رایانه‌ای با یکدیگر.
۱۵ – ۱ - کارساز امکانات برخط بازی رایانه‌ای: برنامه رایانه‌ای است که استفاده از امکانـات بـرخط بازی رایانه‌ای، منـوط بـه ارتباط بازی رایانه‌ای با آن، در بستر شبکه است.
۱۶ – ۱ - پیشانه: دستگاهی است که کاربرد اصلی آن، تعامل با بازی رایانه‌ای است؛ اعم از آن که بازی رایانه‌ای در همان دستگاه اجرا شود یا پیشانه به دستگاه دیگری متصل شود که بازی رایانه ای در آن اجرا می شود.
۱۷ – ۱ - دستگاه پیشانهای اتاقکی: دستگاهی است که امکان تعامل یک یا چنـد انسان با یک یا چند بازی رایانه‌ای درون خود را صرفاً از طریق پیشانه دارای اتاقک، جایگاه یا ابزار اتصال برای کاربر فراهم می کند؛ مانند دستگاه‌ها و پیشانه های نصب شده در شهربازی ها و پارک ها.
۱۸ – ۱ - مجوز فعالیت نشر بازی‌های رایانه‌ای: سندی است که به موجب آن به اشخاص حقوقی وفق دستورالعمل صدور مجوز فعالیت نشر بازی‌های رایانه‌ای، اجازه فعالیت در زمینه نشر بازی‌های رایانه‌ای توسط بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای اعطا می‌شود.
۱۹ – ۱ - ناشر: دارنده مجوز فعالیت نشر بازی‌های رایانه‌ای از بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای برابر دستورالعمل مصوب مربوط.
۲۰ – ۱ - سامانه: منظور «سامانه ملی بازی‌های رایانه‌ای» به نشانی "portal.ircg.ir" است.
۲۱ – ۱ - بنیاد: بنیاد ملی بازی‌های رایانه‌ای.
۲ - شرایط لازم: پدیدآورندگان یا تولیدکنندگان ایرانی که بازی های رایانه‌ای را خود پدید آورده یا تولید کرده اند و ناشران بازی‌های رایانه‌ای، با رعایت حقوق بازی های رایانه‌ای و همچنین اشخاص حقیقی یا حقوقی در بازی های رایانه‌ای پیشانه ای اتاقکی می‌توانند پس از ارزیابی و تخصیص رده بندی سنی به بازی، پروانه انتشار دریافت کنند.
۳ - مدارک لازم:
۱ – ۳ - برای صدور پروانه انتشار بازی‌های رایانه‌ای پیشانهای اتاقکی: ۱ – ۱ – ۳ - حسب مورد ارائه مجوزها یا تأییدیه های مرتبط. ۲ – ۱ – ۳ - کارت ملی برای اشخاص حقیقی یا مدارک ثبتی و کارت ملی مدیرعامل برای اشخاص حقوقی. ۳ – ۱ – ۳ - مدارک تعلق بازی‌های رایانه‌ای پیشانهای اتاقکی ایرانی به درخواست کننده آن، یا مدارک واردات قانونی برای بازی‌های رایانه‌ای پیشانه ای اتاقکی خارجی.
۲ – ۳ - برای صدور پروانه انتشار سایر بازی های رایانه‌ای: ۱ – ۲ – ۳ - حسب مورد مدارک فعالیت تولیدکننده یا کارت ملی پدیدآورنده ایرانی و تکمیل تعهدنامه اصالت و تعلق اثر به درخواست کننده و مدارک مالکیت ناشر بر حقوق مادی بازی ایرانی و مدارک مالکیت ناشر بر حقوق مادی بازی رایانه‌ای خارجی مورد درخواست یا وکالت یا نمایندگی قانونی از ناشر یا تولیدکننده (مالک حقوق بازی رایانه‌ای) خارجی (صرفاً برای انتشار بازی خارجی که نشر و عرضه تجاری می‌شود یا در ایران سرویس دهی می‌گردد). ۲ – ۲ – ۳ - حسب مورد طرح پیشنهادی بسته بندی یا نقشک بازی رایانه‌ای. ۳ – ۲ – ۳ - حسب مورد ارایه نسخه قابل اجرا یا فراهم کردن دسترسی به بازی رایانه‌ای.
۴ - فرآیند صدور پروانه انتشار:
۱ – ۴ - کلیه بازی های رایانه‌ای (به جز بازی پیشانه ای اتاقکی): ۱ – ۱ – ۴ - ورود به سامانه و تکمیل فرم ها و بارگذاری مدارک لازم موضوع بند (۳). ۲ – ۱ – ۴ - بررسی بازی رایانه‌ای و حسب مورد اعلام مشکلات محتوایی و نواقص به درخواست کننده. ۳ – ۱ – ۴ - ارزیابی و رده بندی سنی بازی رایانه‌ای. ۴ – ۱ – ۴ - صدور پروانه انتشار.
تبصره: برای بازی دستگاه های همراه (موبایل) که از طریق عرضه کنندگان مجازی (مارکت ها) منتشر می‌شود و بنیاد دسترسی لازم برای بررسی آن بازی در سامانه عرضه کننده را دارد، مراحل فوق از طریق سامانه عرضه کننده صورت می پذیرد.
۲ – ۴ – بازی‌های پیشانه ای اتاقکی: ۱ – ۲ – ۴ - ورود به سامانه و تکمیل فرم ها و بارگذاری مدارک لازم موضوع بند (۳). ۲ – ۲ – ۴ - بررسی و حسب مورد ارزیابی و رده بندی اولیه سنی بازی رایانه‌ای یا اعلام مشکلات محتوایی و نواقص به درخواست کننده. ۳ – ۲ – ۴ - صدور موافقت‌نامه اولیه برای ترخیص بازی پیشانهای اتاقکی از گمرک. ۴ – ۲ – ۴ - ارزیابی و رده بندی نهایی سنی بازی رایانه‌ای در محل نصب. ۵ – ۲ – ۴ - صدور پروانه انتشار.
تبصره: زمان تقریبی انجام کلیه فرآیندهای فوق در صورت تکمیل بودن مدارک، حداکثر ۷ روز کاری است و در صورت رد تخصیص یا تخصیص رده بندی مشخص به یک بازی رایانه‌ای، متقاضی می‌تواند ظرف مدت ۱۰ روز اعتراض خود را به عدم تخصیص رده بندی یا سطح بندی آن با ذکر دلایل و مستندات در سامانه ثبت و به بنیاد اعلام کند. اعتراض درخواست کننده در اولین جلسه شورای رده بندی مطرح می‌شود و هرگونه تغییر یا اصلاح رده بندی، مستلزم کسب ۵ رأی از اعضاء شورای رده بندی است.
۵ - مرجع صدور مجوز: پس از ارزیابی و رده بندی سنی بازی رایانه‌ای در شورای رده‌بندی، بنیاد با رعایت مقررات این دستورالعمل، پروانه انتشار صادر می کند.
۶ - سایر مقررات:
۱ – ۶ - مدت اعتبار پروانه های صادره برای بازی‌های مرقوم در قسمت (۱ - ۴) این دستورالعمل (کلیه بازی‌های رایانه‌ای غیر از پیشانهای اتاقکی) یک سال از تاریخ صدور آن است و اعتبار پروانه های صادره برای بازی‌های مرقوم در قسمت ۲ - ۴ (پیشانه ای اتاقکی) مادامی است که تخلف یا تخلفاتی از سوی دارنده پروانه، مطابق مقررات، احراز نگردد.
۲ – ۶ - مسئولیت رعایت حقوق اشخاص در بازی‌های رایانه‌ای؛ ازجمله مباحث فنی و امنیتی و حقوق مالکیت و غیره، بر عهده دارنده پروانه انتشار است.
۳ – ۶ - در بازی های رایانه‌ای ایرانی، صدور پروانه انتشار، منوط به فارسی بودن اسم، عنوان و زبان بازی رایانه‌ای است؛ صرف نظر از اینکه از سایر زبان ها نیز استفاده شده باشد.
۴ – ۶ - شورای رده‌بندی برای اتخاذ تصمیم در مورد تخصیص رده سنی به بازی رایانه‌ای، بر اساس نظام ارزیابی و رده بندی سنی بازی های رایانه‌ای، با ترکیب اعضای زیر در بنیاد تشکیل می شود: ۱ – ۴ – ۶ - مدیرعامل بنیاد؛ (رئیس شورا). ۲ – ۴ – ۶ - معاون نظارت و ارزشیابی بنیاد؛ (نایب رئیس شورا). ۳ – ۴ – ۶ - مدیر واحد ارزیابی و رده‌بندی سنی بازی های رایانه‌ای بنیاد. ۴ – ۴ – ۶ - نماینده مطلع در حوزه بازی‌های رایانه‌ای؛ به پیشـنهاد مـدیرعامل کـانون پـرورش فکـری کودکان و نوجوانان. ۵ – ۴ – ۶ - نماینده مطلع در حوزه بازی‌های رایانه‌ای؛ به پیشنهاد رئیس سازمان تبلیغات اسلامی. ۶ – ۴ – ۶ - نماینده مرکز فناوری اطلاعات و رسانه‌های دیجیتال؛ به پیشنهاد رئیس مرکز. ۷ – ۴ – ۶ - یک نفر متخصص حوزه بازی‌های رایانه‌ای؛ به انتخاب مدیرعامل بنیاد.
تبصره: آیین‌نامه داخلی شورای رده بندی، از جمله نحوه تشکیل دبیرخانه، برگزاری جلسات شورای رده بندی، حـد نصـاب رسمیت جلسات، اعتبار مصوبات، ترکیب کمیسیون های تخصصی شورا و حدود وظایف و اختیارات آنها در اولین جلسه شورا به تصویب خواهد رسید. شورای رده بندی بازی رایانه ای می تواند اتخاذ تصمیم در مـورد تخصـیص رده سنی بـه برخی بازی های رایانه ای را به کمیسیون های تخصصی خود واگذار کند.
۵ – ۶ - دریافت پروانه انتشار، نافی مسئولیت‌های قانونی دارنده آن و سایر اشخاصی که در فرآیند نشر، تولید و ویرایش بازی‌های رایانه‌ای دخالت دارند، نیست.
۶ – ۶ – به روزرسانی بازی رایانه‌ای، به نحوی که موجب تغییر رده بندی سنی آن شود، یا آن را دارای امکان پرداخت ریالی کند، منوط به اخذ مجدد پروانه انتشار است. همچنین بدیهی است به روزرسانی بازی رایانه‌ای، به نحوی که واجد محتوای مجرمانه یا خلاف مقررات شود، ممنوع است.
۷ – ۶ – ناشران بر بستر شبکه (برخط) در زمان دریافت پروانه انتشار بازی رایانه‌ای خارجی باید امکانات برخط بازی رایانه‌ای و درگاه های پرداخت و سامانه های نشر و عرضه تجاری بازی رایانه ای خود را به بنیاد اعلام کنند و در صورتی که پس از دریافت پروانه، امکانات، درگاه ها یا سامانه های جدیدی برای نشر و عرضه تجاری بازی رایانه‌ای مورد استفاده قرار گرفت، بلافاصله بنیاد را از موضوع مطلع نمایند.
۸ – ۶ – بسته‌بندی و یا نقشک (آیکن) بازی رایانه‌ای باید فاقد هرگونه محتوای آسیب رسان و یا مجرمانه باشد. بسته بندی بازی های رایانه‌ای باید دارای نشان و علائم نظام ارزیابی و رده بندی سنی، نام و عنوان دقیق بازی رایانه‌ای به زبان فارسی و لاتین و نوع کنسول یا دستگاه قابل اجرای (پلتفرم) آن بدون هرگونه دخل و تصرف، نام ناشر ایرانی و مشخصات فنی بازی رایانه ای باشد.
۷ - در موارد سکوت، ابهام، اجمال یا نقص این دستورالعمل، قوانین و مقررات عمومی در خصوص فعالیت های فرهنگی ملاک عمل است. با متخلفان برابر دستورالعمل های «نظارت و بازرسی» و «رسیدگی به تخلفات فعالیت های نشر بازی‌های رایانه‌ای» مصوب هیأت مدیره بنیاد و مقررات موضوعه از جمله «قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیت‌های غیرمجاز می‌نمایند» و بند «ز» فهرست کارگروه (کمیته) تعیین مصادیق محتوای مجرمانه دادستانی کل کشور، برخورد می شود.
۸ - به منظور شفافیت، جلوگیری از تبعیض و اطلاع متقاضیان از تقاضاهای در نوبت، فهرست متقاضیان پروانه موضوع این دستورالعمل بر روی سامانه، به صورت برخط اطلاع رسانی می‌شود. فهرست پروانه های صادرشده بر روی سامانه قابل مشاهده است.
۹ ـ این دستورالعمل در (۹) بند در تاریخ ۱۳۹۸/۱۰/۱۰ به تصویب وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی رسید و لازم الاجراست و از این پس مقررات، دستورالعمل ها و شیوه‌نامه‌های قبلی مرتبط با موضوع این دستورالعمل؛ از جمله مقرراتی که در ضوابط تولید و توزیع بازی‌های رایانه‌ای مصوب ۱۳۹۵/۷/۲۷ وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی در این خصوص آمده است، ملغی می‌گردد و صدور پروانه انتشار بازی رایانه‌ای مطابق دستورالعمل حاضر انجام می‌شود. بدیهی است هرگونه تغییر مفاد این دستورالعمل منوط به طی فرآیند فنی و حقوقی لازم از مبادی قانونی ذیربط (دفتر نوسازی و تحول اداری، دفتر حقوقی و مالکیت فکری و بنیاد) و با تأیید شورای راهبری توسعه مدیریت این وزارت خانه خواهد بود.
سیدعباس صالحی
دیدگاه شما