کلیات
فصل اول
الف ـ در تشکیل شورای عالی قضائی و ارکان آن:
ماده ۱ ـ شورای عالی قضائی که در این آیین‌نامه شورا نامیده می‌شود طبق قانون اساسی مرکب از رئیس دیوانعالی کشور و دادستان کل کشور با انتصاب رهبر و سه عضو دیگر با انتخاب قضات کشور تشکیل می‌گردد:
ماده ۲ـ رئیس دیوان عالی کشور رئیس شورا نیز می‌باشد.
ماده ۳ ـ نخستین جلسه هر دوره که مدت آن پنج سال است حداکثر دو روز پس از صدور اعتبارنامه اعضاء انتخابی توسط قضات از طرف هیئت سه نفره ناظر بر انتخابات تشکیل می‌شود.
ماده ۴ ـ نخستین جلسه بنا به دعوت رئیس دیوانعالی کشور و در غیاب وی بنا به دعوت دادستان کل کشور تشکیل می‌گردد.
ماده ۵ ـ رئیس شورا میتواند در حضور خود اداره جلسه را به دادستان کل کشور و در نبود ایشان به یکی از اعضاء واگذار نماید.
ماده ۶ ـ جلسات با حضور حداقل سه نفر از اعضاء رسمیت می یابد.
تبصره در جلساتی که با حضور سه نفر از اعضاء تشکیل می‌شود در مصوبات اتفاق آراء لازم است.
ماده ۷ ـ اجرای آیین‌نامه، تعیین دستور جلسات ـ اداره جلسه ـ دعوت از کسانی که حضور آنان را شورا لازم میداند و یا کسانی که درخواست حضور در جلسه شورا را نموده‌اند و به تصویب شورا رسیده است با رئیس شورا می‌باشد.
ماده ۸ ـ شورا یکنفر را از میان خود بعنوان سخنگو بمدت یکسال انتخاب میکند که در پایان هر هفته مصوبات و گزارش جلسات شورا را از طریق رسانه‌ها باطلاع جامعه میرساند.
ماده ۹ ـ زمان جلسات و ساعات آن برای هر شش ماه با تصویب اکثریت اعضاء از طرف رئیس شورا اعلام می‌شود.
ماده ۱۰ ـ شورا میتواند برای حسن انجام وظایف قانونی خود مشاورینی داشته باشد و نیز هر یک از اعضاء در رابطه با وظایف خود بعنوان عضو شورا میتواند یک نفر مشاور داشته باشد.
ب ـ در تشکیل کمیسیونها و ارکان آن:
ماده ۱۱ ـ چنانچه هر یک از اعضاء شورا بخواهد استعفاء کند، استعفاء خود را کتباً با ذکر دلائل آن به رئیس شورا تسلیم مینماید. رئیس شورا مکلف است استعفای وی را در نخستین جلسه شورا اعلام نماید و باطلاع حضرت امام مدظله برساند، چنانچه عضو مستعفی از تاریخ اعلام استعفاء در جلسه شورا تا ۱۵ روز استعفاء خود را مسترد ندارد استعفاء مذکور قطعی می‌شود و بلافاصله در اولین جلسه شورا تصمیم برای اقدامات قانونی جهت تعیین جانشین وی در مدت باقیمانده دوره بعمل خواهد آمد.
تبصره- بدیهی است در مورد استعفاء دو عضو انتصابی تصمیم نهائی با حضرت امام خواهد بود.
ماده ۱۲ ـ بمنظور بررسی مسائل گوناگونی که بر طبق اصول صد و پنجاه و ششم و صد و پنجاه و هفتم و دیگر اصول قانون اساسی و نیز طبق قوانین عادی جزء وظایف قوه قضائیه و تکالیف شورایعالی قضائی است و همچنین تهیه مقدمات در زمینه‌های تصمیم‌گیری، تعیین خط مشی، برنامه‌ریزی، سازماندهی همآهنگی و نظارت و ارزیابی دستگاه قضائی کشور، کمیسیونهای زیر تشکیل می‌شود:
۱ ـ کمیسیون نظارت بر حسن اجرای قوانین. بمنظور رسیدگی به شکایات از بازرسی کل کشور و دیوانعدالت اداری و دادسرا و دادگاه انتظامی قضات و بازرسی دیوانعالی کشور و دادگاهها و دادسرا‌ها که به شورا میرسد و یا شکایات این بخشها از دستگاه‌های اجرائی و قضائی و رسیدگی به گزارشات بازرسی کل کشور و دیوانعالی کشور کمیسیونی مرکب از پنج تا هفت نفر تشکیل می‌شود.
۲ ـ کمیسیون تدوین قوانین. بمنظور تهیه لوایح قضائی متناسب با جمهوری اسلامی کمیسیون تدوین قوانین مرکب از ۵ نفر تشکیل می‌گردد.
۳ ـ کمیسیون آموزش و برنامه‌ریزی آموزشی بمنظور آموزش و برنامه‌ریزی آموزشی دادگستری و نیز مسائل مربوط به دانشکده علوم قضائی آموزش حین خدمت و نظائر اینها کمیسیونی مرکب از ۳ نفر تشکیل می‌گردد.
۴ ـ کمیسیون امور اجرائی و تشکیلات بمنظور رسیدگی به امور اداری و تشکیلاتی دادگستری، امور مربوط به پلیس قضائی، پزشکی قانونی، ثبت، روزنامه رسمی، شورای سرپرستی زندانها، کمیسیونی مرکب از ۵ تا ۷ نفر تشکیل می‌گردد.
۵ ـ بمنظور بررسی و برنامه‌ریزی جهت پیشگیری از وقوع جرم کمیسیونی مرکب از ۷ نفر تشکیل می‌گردد.
۶ ـ بمنظور اجرای بند ۳ از اصل ۱۵۷ قانون اساسی کمیسیونی بنام کمیسیون استخدام مرکب از ۵ نفر تشکیل می‌گردد.
۷ ـ شورا میتواند در مواقع لازم برای بررسی موضوعات مهم و تهیه گزارش برای شورا کمیسیون ویژه ای بطور موقت تشکیل دهد. تعداد افراد کمیسیون ویژه را نیز در هر مورد شورا تعیین خواهد کرد.
ماده ۱۳ ـ هر یک از کمیسیونها در نخستین جلسه خود یکنفر را بعنوان رئیس و یکنفر را بعنوان نایب رئیس و یکنفر مخبر و یکنفر منشی تعیین میکند.
ماده ۱۴ ـ مسئولیت همآهنگی در کار کمیسیونها و ایجاد ارتباط دقیق میان آنها و یکسان ساختن تصمیمات و امور دیگر از این قبیل از طرف شورایعالی قضائی به وزیر دادگستری واگذار می‌گردد.
ماده ۱۵ ـ کمیسیونها میتوانند در مواردیکه لازم میدانند از افراد متخصص بعنوان مشاور استفاده کنند.
ماده ۱۶ ـ کمیسیونهای ۷ نفری با شرکت حداقل ۵ نفر و ۵ نفری با ۴ نفر و ۳ نفری با ۲ نفر رسمیت می یابد مصوبات کمیسیونها باستثناء کمیسیون آموزش که همواره حداقل ۲ رأی لازم است با اکثریت مطلق اعضای حاضر معتبر است.
طرز کار کمیسیونها و شورایعالی قضائی
فصل دوم
الف ـ طرز کار کمیسیونها
ماده ۱۷ ـ مسائلی که میتواند در دستور کار شورا قرار بگیرد ابتداء به دبیرخانه فرستاده می‌شود دبیرخانه این مسائل را به کمیسیونهای مربوطه ارجاع مینماید و کمیسیونها پس از بحث و بررسی گزارش آنرا تهیه نموده و به دبیرخانه جهت طرح در جلسه شورا تسلیم مینماید.
ماده ۱۸ ـ چنانچه برخی از موضوعات دارای جنبه‌های مختلف باشد دبیرخانه کمیسیون اصلی و کمیسیونهای فرعی را تعیین خواهد کرد. کمیسیون فرعی درباره آن قسمت که از طرف دبیرخانه تعیین شده است بررسی کرده و ظرف حداکثر یک هفته گزارش خود را به کمیسیون اصلی ارسال مینماید این مدت با موافقت کمیسیون اصلی تا یک هفته دیگر قابل تمدید است. کمیسیون اصلی گزارش بررسی خود را با رعایت نظرات کمیسیونهای فرعی تهیه نموده و برای طرح در جلسه شورا به دبیرخانه تسلیم مینماید.
ماده ۱۹ ـ در مورد مسائلی که ارتباط اساسی آن با یک کمیسیون روشن نباشد و یا مربوط به چند کمیسیون باشد کمیسیون خاصی مرکب از برخی از اعضاء کمیسیونها به ریاست یکی از اعضاء شورا تشکیل می‌شود.
ماده ۲۰ ـ دستورجلسات کمیسیونها باید به ترتیب وصول مطلب از دبیرخانه به کمیسیون از طرف رئیس کمیسیون تهیه و باطلاع اعضاء برسد، تعیین مدت بحث برای هر موضوع در کمیسیون با رئیس کمیسیون است.
ماده ۲۱ ـ در جلسات کمیسیونها کسانی که عضویت ندارند با دعوت و با اجازه رئیس کمیسیون بدون داشتن حق رأی میتوانند حاضر شوند.
ماده ۲۲ ـ کسانی که مسائل مربوط به آنها در کمیسیون طرح می‌شود میتوانند به دعوت رئیس کمیسیون در کمیسیون مربوطه حاضر شوند و توضیحات لازم را در خصوص آن مسائل و یا پیشنهاد‌هائی که کرده اند بدهند، کمیسیون موظف است حداقل ۲۴ ساعت قبل از طرح مطلب از پیشنهاد دهندگان دعوت بعمل آورد.
تبصره ـ کمیسیونها موظفند در موقع رسیدگی به طرح‌های مربوط به وزارتخانه‌ها و سازمانهای وابسته به دولت و نهاد‌های انقلابی و مؤسساتی که شمول قانون بر آنها مستلزم ذکر نام است از مسئولان آنها حداقل ۲۴ ساعت قبل از تشکیل جلسه دعوت بعمل آورند.
ماده ۲۳ ـ گزارش هر مطلبی که به کمیسیون ارجاع می‌شود حداکثر ظرف یکماه باید به دبیرخانه شورا بازگردانده شود مگر در مواردی که شورا فوریت امر را تأکید و مدت کوتاه تری را معین کند و یا مدت یکماه را تا حدودی که لازم میداند با اکثریت آراء تمدید نماید گزارش کمیسیونها باید حداقل ۴۸ ساعت قبل از طرح در شورا بین اعضاء شورا توزیع گردد.
ماده ۲۴ ـ شورا حداقل یک نفر منشی در اختیار کمیسیون میگذارد، منشی مذکور شخصاً یا به کمک یک یا چند همکار عهده دار امور اداری از قبیل ارتباط با دبیرخانه و مسئول همآهنگی و ادارات دادگستری و کمیسیونهای دیگر و تنظیم و توزیع مراسلات و ضبط مذاکرات و بایگانی اوراق پرونده و سرعت جریان امور اداری و غیر اینها می‌باشد.
ماده ۲۵ ـ آیین‌نامه طرز کار کمیسیونها توسط دبیرخانه تدوین و به تصویب شورا خواهد رسید.
ب ـ طرز کار شورا
ماده ۲۶ ـ موضوعاتی که در شورا به بحث گذارده می‌شود عبارتند از:
۱ ـ گزارشاتی که از طرف کمیسیونها رسیده است به ترتیب وصول در جلسات مطرح می‌شود مگر این که رئیس اهمیت بعضی از آنها را تشخیص بدهد در آن صورت مقدم بر سایر گزارشات میدارد.
۲ ـ مسائلی که رئیس یا هر یک از اعضاء مطرح میکند که شورا به حسب وظائف قانونی خود باید درباره آنها تصمیم بگیرد که این مسائل اگر فوریت داشته باشد و فوریت آن به تصویب شورا برسد در همان جلسه به بحث گذاشته و تصمیم‌گیری می‌شود و چنانچه فوریت نداشته باشد طبق ترتیب توسط رئیس در لیست دستور جلسات قرار میگیرد، درباره هر موضوع که مطرح می‌شود هر یک از اعضاء یکبار میتوانند بعنوان مخالف و یا موافق حداکثر پنج دقیقه صحبت کنند و در صورتی که برای بار دوم بخواهد اظهارنظر کند در صورتی که رئیس تشخیص بدهد که لازم است میتواند صحبت کند.
ماده ۲۷ ـ گزارش هر یک از مسائل توسط مخبر کمیسیونها مطرح می‌شود در مواردی که مخبر کمیسیون آمادگی ندارد و یا غائب است گزارش مذکور را رئیس کمیسیون مربوطه در شورا مطرح میکند مدت صحبت برای مخبر درباره هر گزارش حداکثر ده دقیقه خواهد بود و با موافقت رئیس تا ده دقیقه دیگر قابل تمدید است و چنانچه مخبر تشخیص دهد که موضوع گزارش از اهمیتی برخوردار است که برای توضیح آن بیش از ۲۰ دقیقه وقت لازم است به مقداری که شورا موافقت میکند میتواند صحبت کند آنگاه بترتیب ابتداء یک مخالف و سپس یک موافق نظر خود را در ظرف ۵ دقیقه ابراز میکند پس از اظهار نظر کلیه حاضران یا برخی از آنها که ثبت نام کرده اند مخبر کمیسیون حداکثر در ظرف ۵ دقیقه باظهارات مخالفان یا سئوالات اعضاء پاسخ میدهد آنگاه رئیس اعلام رأی مینماید چنانچه در مورد طرح مخالفی نباشد و موافقان نمیتوانند صحبت کنند در این صورت بر اساس گزارش مخبر کمیسیون رأی گیری بعمل می‌آید چنانچه موافقی موجود نباشد پس از گزارش مخبر کمیسیون مخالفان میتوانند به ترتیب صحبت کنند آنگاه مخبر کمیسیون به اظهارات مذکور پاسخ میدهد و سپس اعلام رأی می‌شود.
ماده ۲۸ ـ چنانچه فوریت موضوعی در جلسه مطرح شود ابتداء پیشنهاد دهنده حداکثر به مدت ۵ دقیقه توضیح میدهد و سپس چنانچه اعضاء بخواهند صحبت کنند یکنفر مخالف و یکنفر موافق به ترتیب هر یک حداکثر ۵ دقیقه صحبت می‌کنند و سپس توسط رئیس رأی گیری می‌شود.
ماده ۲۹ ـ تصمیمات جلسات شورا جزء در مواردی که بموجب قانون اساسی و یا قوانین عادی و یا این آیین‌نامه حد نصاب دیگری برای آنها تعیین شده با حداقل ۳ نفر موافق معتبر است.
ماده ۳۰ ـ مذاکرات کامل جلسات شورا باید توسط نوار ضبط صوت ضبط شود و مصوبات و تصمیمات جلسه با ذکر اسامی افراد حاضر و افراد غایب و دیرآمدگان و سایر شرکت کنندگان در دفتر مخصوصی ثبت شده و در جلسه بعد بامضاء اعضاء شورا میرسد.
ماده ۳۱ ـ مصوبات و تصمیمات شورا در دفتر مخصوص توسط وزیر دادگستری ثبت و در دبیرخانه نگهداری می‌شود، هر گونه رأی گیری در مورد اشخاص اعم از نصب و یا عزل و یا ترفیع و نقل و انتقال و غیرذالک و نیز در موارد مهم با پیشنهاد دو عضو از اعضای شورا با ورقه و مخفی خواهد بود.
تبصره ـ در موارد ذیل اکثریت مطلق آراء حاضرین معتبر است: ۱ ـ هرگونه تغییر یا اصلاح یا تکمیل آیین‌نامه. ۲ ـ تعیین رئیس بازرسی کل کشور. ۳ ـ وزیر دادگستری. ۴ ـ رئیس دیوان عدالت اداری. ۵ ـ رئیس سازمان ثبت. ۶ ـ رئیس کل دادگاههای عمومی تهران. ۷ ـ دادستان عمومی تهران. ۸ ـ دادستان انقلاب اسلامی تهران. ۹ ـ رؤسای کل دادگستری استانها. ۱۰ ـ رؤسای شعب دیوانعالی کشور. ۱۱ ـ دادستان انتظامی قضات. ۱۲ ـ رئیس محکمه انتظامی قضات. ۱۳ ـ معاون شورا و رئیس تشکیلات و معاونین ایشان. ۱۴ ـ تعیین رئیس مجمع روزنامه رسمی. ۱۵ ـ رئیس پزشکی قانونی. ۱۶ ـ رئیس شورای سرپرستی زندانها. ۱۷ ـ رئیس پلیس قضائی. ۱۸ ـ رئیس سازمان قضائی نیرو‌های مسلح. ۱۹ ـ دادستان سازمان قضائی نیرو‌های مسلح. ۲۰ ـ پخش و چاپ مذاکرات شورا. ۲۱ ـ تعیین نماینده شورا و عضو علی‌البدل در شورا سرپرستی صدا و سیما.
ماده ۳۲ ـ طبقه‌بندی مصوبات و تصمیمات شورا بانظر خود شورا خواهد بود.
تبصره ـ نوار مذاکرات شورا سری خواهد بود و افشاء و پخش آن ممنوع است مگر با تصویب شورا.
ماده ۳۳ ـ مصوبات و تصمیمات شورا در روزنامه رسمی به چاپ میرسد مگر مواردی که شورا مصلحت نداند.
ماده ۳۴ ـ در مواردی که شورا لازم بداند میتواند در رابطه با انجام وظایف قانونی خود فردی و یا هیئتی را مأمور انجام کاری نماید در این صورت این فرد و یا هیئت گزارش مکتوب کار خود را به دبیرخانه تسلیم مینماید دبیرخانه این گزارش را به کمیسیونهای مربوطه جهت بررسی و تهیه گزارش ارجاع میدهد و در صورتی که لازم ندانست به کمیسیون ارجاع دهد به تشخیص وزیر باطلاع شورا خواهد رسید.
ماده ۳۵ ـ بمنظور جذب نیرو‌های لایق و صالح برای تصدی امور مختلف قضائی واحدی زیر نظر شورا بنام واحد جذب نیرو تشکیل می‌گردد، مسئول و اعضای این واحد را شورا تعیین میکند.
امور اداری و اجرائی
فصل سوم
ماده ۳۶ ـ برای انجام وظایف ذیل دبیرخانه شورا تشکیل می‌گردد: ۱ ـ تنظیم امور اداری شورا و کمیسیونها. ۲ ـ دریافت نامه‌ها و گزارشات و پرونده‌ها و ارجاع آنها به کمیسیونهای مربوطه. ۳ ـ تهیه مدارک و اسناد و سایر امور لازم جهت کار شورا و کمیسیونها. ۴ ـ آماده کردن گزارشهای کمیسیونها جهت ارائه به رئیس شورا تا در دستور کار قرار دهد. ۵ ـ حفظ و نگهداری مدارک و اسناد مذاکرات جلسات رسمی شورا و کمیسیونها و سایر اسناد مربوطه. ۶ ـ ابلاغ مصوبات و تصمیمات شورا. ۷ ـ دعوت از مقامات، سازمانهای دولتی و غیردولتی، برای شرکت در جلسات شورا پس از تصویب شورا. ۸ ـ ایجاد کلیه ارتباطات لازم بین شورا و سایر ارگانها و شخصیتها....
ماده ۳۷ ـ برای حفظ انتظام و امنیت محل کار شورا و فضای اطراف ساختمان فردی صالح و لایق زیرنظر رئیس شورا و با انتصاب وی انجام وظیفه مینماید.
ماده ۳۸- حمل هر نوع سلاح برای کسانی که وارد ساختمان شورا میشوند باستثناء مأمورین انتظامی مستقر در داخل ساختمان ممنوع است.
ماده ۳۹ ـ هرگونه اصلاح و یا تغییر در آیین‌نامه باید بصورت طرح و با امضاء حداقل دو نفر در جلسه مطرح و طبق ماده ۲۶ عمل شود.
در ششمین جلسه از دوره دوم شورایعالی قضائی روز شنبه ۱۳۶۴/۵/۱۹ در ۳۹ ماده و چهار تبصره به تصویب رسید.
رئیس شورایعالی قضائی ـ موسوی اردبیلی
دیدگاه شما