ماده واحده- موافقتنامه حمل و نقل هوایی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت کشورهای متحده آمریکا مشتمل بر یک مقدمه و بیست ماده و یک ضمیمه که در تاریخ ششم دیماه یکهزار و سیصد و سی و پنج خورشیدی در تهران به امضاء رسیده تصویب می‌نماید.
قانون فوق که مشتمل بر ماده واحده و متن موافقتنامه ضمیمه است پس از تصویب مجلس سنا در جلسه پنجشنبه هفدهم بهمن ماه یکهزار و سیصد‌و سی و شش به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
نایب رییس مجلس شورای ملی – امان‌الله اردلان
[قانون بالا در جلسه ۱۳۳۶/٧/٢۴ بتصویب مجلس سنا رسیده است.]
موافقتنامه حمل و نقل هوایی
بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت کشورهای متحده آمریکا
چون دولت شاهنشاهی ایران و دولت کشورهای متحده آمریکا بمنظور استقرار و دائر کردن سرویسهای هوایی بازرگانی بین قلمروهای مربوطه خود بتساوی مایلند موافقت‌نامه‌ای منعقد سازند علیهذا نمایندگان تام‌الاختیار خود را بدین منظور بشرح ذیل تعیین نموده‌اند:
از طرف دولت شاهنشاهی ایران
جناب آقای دکتر علیقلی اردلان وزیر امور خارجه.
از طرف دولت کشورهای متحده آمریکا
جناب آقای سلدن چیپین سفیر کبیر کشورهای متحده آمریکا
نمایندگان مزبور پس از ارائه و مبادله اختیارنامه‌های خود و تشخیص صحت آن درباره مواد ذیل موافقت نموده‌اند.
ماده اول – برای مقاصد این موافقتنامه
الف – مقصود از لفظ مقامات هواپیمایی در مورد کشورهای متحده آمریکا هیئت هواپیمایی کشوری (Civil Aeronautics Board) و هر شخص یا هیئتی است که مجاز باشد وظایفی را که اکنون هیئت هواپیمایی کشوری انجام میدهد انجام دهد و در مورد ایران مراد اداره کل هواپیمایی کشوری و هر شخص یا هیئتی است که مجاز باشد وظائفی را که اکنون اداره کل هواپیمایی کشوری انجام میدهد انجام دهد.
ب ) مقصود از موسسه هواپیمایی معینه مؤسسه‌ایست که یکی از طرفین متعاهدین بطرفیت متعاهد دیگر کتباً اعلان کند که آن مؤسسه خط یا خطوط مشخصی را که در برنامه خط سیر ضمیمه این موافقتنامه صورت داده شده است دائر خواهد نمود.
پ) مقصود از لفظ ‹‹قلمرو›› یک کشور اراضی و آبهای مجاور آنست که تحت حاکمیت یا سیطره یا حمایت یا قیمومت یا سرپرستی آن کشور باشد.
ت) مقصود از لفظ ‹‹سرویس هوایی›› هر سرویس هوایی است که در اوقات معین بوسیله هواپیما برای حمل و نقل عمومی مسافر یا پست یا بار انجام گیرد.
ث) مقصود از ‹‹سرویس هوایی بین‌المللی›› سرویس هوایی است که از فراز قلمرو بیش از یک کشور عبور کند.
ج – مقصود از توقف بمنظورهایی غیر از حمل و نقل فرود آمدن است برای هر مقصودی جز پیاده و سوار کردن مسافر یا بارگیری و باراندازی یا تحویل دادن و تحویل گرفتن پست.
ماده دوم)
الف – هر یک از طرفین متعاهدین بطرف متعاهد دیگر حقوق لازمه را بشرح ذیل برای بکار انداختن سرویسهای هوایی توسط موسسات هواپیمایی معینه اعطا میکند:
حق ترانزیت – حق توقف بمنظورهایی غیر از حمل و نقل – حق ورود و خروج بازرگانی برای حمل و نقل‌بین‌المللی مسافر و بار و پست در نقاط واقعه در قلمرو آن کشور که در هر یک از خطوط مصرحه در بند مربوط برنامه خط سیر ضمیمه این موافقتنامه نام برده شده است.
ب ) و نیز مقرر است که در مناطق جنگ یا مناطقی که در اشغال نظامی است یا مناطقی که جنگ و اشغال نظامی در آن تأثیر داشته است دائر نگاهداشتن اینگونه سرویس‌ها منوط به تصویب مقامات صلاحیتدار نظامی خواهد بود.
ماده سوم) افتتاح سرویس هوایی در یک خط مصرح توسط موسسه یا موسسات هواپیمایی یکی از طرفین متعاهدین بعد از آنکه طرف متعاهد مؤسسه مزبور یا موسسات هواپیمایی مزبور را برای خط مزبور تعیین کند و طرف متعاهد دیگر اجازه مقتضی برای دایر ساختن خط صادر نماید در هر موقع ممکنست طرف متعاهد دیگر تحت شرایط مقرره در ماده چهارم مکلف خواهد بود بی آنکه تاخیری بی‌جهت روا دارد این اجازه را بدهد مشروط باینکه قبل از اجازه اشتغال بکارهایی که در این موافقتنامه مورد نظر است مؤسسه یا موسسات معینه در برابر مقامات صلاحیتدار هواپیمایی طرف مزبور طبق قوانین و مقرراتی که از طرف مقامات مزبور علی‌القاعده بموقع اجرا گذاشته میشود بالضروره واجد شرایط باشند.
ماده چهارم) هر یک از طرفین متعاهدین این حق را محفوظ میدارد که از دادن اجازه مذکور در ماده سوم این موافقتنامه برای دائر کردن موسسه هواپیمایی که طرف متعاهد دیگر تعیین نموده خودداری کند یا اجازه را باطل نماید یا شرایطی را که لازم بداند بر مؤسسه یا موسسات هواپیمایی تحمیل کند و این در صورتی است که متقاعد نشود که مالکیت عمده موسسه مزبور و نظارت موثر در موسسه هواپیمایی مزبور به اتباع طرف متعاهد دیگر واگذار شده باشد یا در صورتی که موسسه هواپیمایی مزبور قوانین و مقررات مذکور در ماده پنجم این موافقتنامه را رعایت نکند یا در صورتی که موسسه هواپیمایی مزبور یا دولتی که آن موسسه را تعیین نموده است بوجه دیگری از عهده ایفاء تعهدات مندرجه در این موافقتنامه یا از عهده اجراء شرایطی بر نیاید که تحت آن شرایط حقوق مزبور طبق این موافقتنامه اعطا گردیده است مشروط بر اینکه بی مشورت قبلی با طرف دیگر شرایطی تحمیل نگردد.
ماده پنجم)
الف – قوانین و مقررات یکی از طرفین متعاهدین مربوط باجازه ورود یا عزیمت طیاراتی که به هواپیمایی بین‌المللی اشتغال دارند در‌قلمرو آن کشور یا مربوط بکار افتادن و پرواز اینگونه هواپیماها هنگامی که در قلمرو آن کشور باشد شامل هواپیماهای موسسه یا موسسات هواپیمایی معینه طرف متعاهد دیگر خواهد بود و هواپیماهای مزبور هنگام ورود یا عزیمت از قلمرو طرف متعاهد اول و هنگامی که داخل قلمرو طرف متعاهد اول باشد قوانین و مقررات مزبور را رعایت خواهد نمود.
ب ) قوانین و مقررات یکی از طرفین متعاهدین مربوط باجازه ورود یا عزیمت مسافرین و کارکنان و محمولات هواپیما از قبیل مقررات مربوط به ورود و ترخیص و مهاجرت و گذرنامه و گمرک و قرنطینه را مسافرین و کارکنان یا محمولات طرف متعاهد دیگر هنگام ورود یا عزیمت و هنگامی که در قلمرو طرف متعاهد اول باشد خودشان یا نمایندگانشان رعایت خواهند نمود.
ماده ششم- هیچیک از مقررات این موافقتنامه طوری تفسیر یا تلقی نخواهد شد که حقوق انحصاری و مانع للغیری بطرف متعاهد دیگر یا موسسات هواپیمایی آن اعطاء یا موسسات هواپیمایی هر کشور دیگری برکنار کند یا تبعیض علیه آن موسسات روا داد.
ماده هفتم- هیچیک از مقررات این موافقتنامه طوری تفسیر یا تلقی نخواهد شد که بموسسات هواپیمایی معینه یکی از طرفین متعاهدین در قلمرو طرف متعاهد دیگر حق بدهد در ازاء کرایه یا پاداش مسافر یا بار یا پست بمقصد نقطه دیگری در همان قلمرو قبول کند.
ماده هشتم- موسسه یا موسسات هواپیمایی معینه طرفین متعاهدین بطور منصفانه و متساوی فرصت خواهد داشت سرویسهایی را که مورد موافقت قرار گرفته است در خطوط مصرحه بین قلمرو یکدیگر بکار اندازند.
ماده نهم- ضمن دائر شدن سرویسهای اصلی مندرجه در این موافقتنامه توسط هر یک از طرفین متعاهدین منافع موسسات هواپیمایی طرف متعاهد دیگر در نظر گرفته خواهد شد تا نسبت به سرویسهایی که طرف متعاهد دیگر در تمام یا قسمتی از همان خطوط ترتیب میدهد تأثیر ناروایی نداشته باشد.
ماده دهم- گواهی‌نامه‌های قابلیت پرواز گواهی‌نامه‌های صلاحیت و پروانه‌هایی را که یکی از طرفین متعاهدین صادر کند یا برای آن اعتبار قائل شود و هنوز بقوت خود باقی باشد طرف متعاهد دیگر برای دائر ساختن خطوط و سرویسهای مندرجه در این موافقتنامه معتبر خواهد شناخت مشروط باینکه مقرراتی که بموجب آن مقررات اینگونه گواهی‌نامه‌ها یا پروانه‌ها صادر گردیده یا برای آن اعتبار قائل شده‌اند با حداقل موازینی که ممکن است در تعقیب قرارداد هواپیمایی کشوری بین‌المللی برقرار شود برابری کند یا بالاتر باشد.
لیکن هر یک از طرفین متعاهدین این حق را محفوظ میدارد که از شناختن گواهی‌نامه‌های صلاحیت و پروانه‌هایی که کشور دیگری باتباع طرف متعاهد مزبور داده است بمنظور پرواز از فراز قلمرو خود امتناع کند.
ماده یازدهم- برای جلوگیری از کارهای تبعیض‌آمیز و برای تأمین رفتار مساوی طرفین متعاهدین توافق دارند که
الف – هر یک از طرفین متعاهدین ممکن است عوارض عادلانه و معقولی برای استفاده از فرودگاههای عمومی و سایر تسهیلاتی که تحت نظارت خود دارد وضع کند یا اجازه دهد وضع شود. لیکن هر یک از طرفین متعاهدین موافقت دارد که عوارض مزبور بیشتر از عوارضی نباشد که هواپیماهای خود آن‌کشور که در سرویسهای بین‌المللی مشابهی کار میکنند برای استفاده از فرودگاهها و تسهیلات مزبور می‌پردازند.
ب – سوخت و روغنهای مخصوص چرب کردن و لوازم فنی مصرف شدنی و قطعات یدکی و آلات و ادوات و وسائل عادی و مواد ذخیره‌ای که یکی از طرفین متعاهدین یا اتباع او وارد قلمرو طرف متعاهد دیگر نماید و فقط بمنظور استفاده هواپیمای طرف متعاهد مزبور باشد بر اساس معامله متقابله از حقوق گمرکی و عوارض بازرسی و حقوق و عوارض ملی دیگر معاف خواهد بود.
پ – سوخت و روغنهای مخصوص چرب کردن و لوازم فنی مصرف شدنی و قطعات یدکی و آلات و ادوات و وسائل عادی و مواد ذخیره‌ای که در هواپیمای موسسات هواپیمایی یکی از طرفین متعاهدین نگاه داشته شود آن هواپیما مجاز باشد در خط و سرویسهای مندرجه در این موافقتنامه کار کند و پس از ورود به قلمرو یا خروج از قلمرو طرف متعاهد دیگر بر اساس معامله متقابله از حقوق گمرکی و عوارض بازرسی و سایر حقوق و عوارض ملی معاف خواهد بود ولو اینکه هواپیمای مزبور آن لوازم را در پروازهای خود در قلمرو مذکور مورد استفاده قرار دهد یا مصرف کند.
ت – سوخت و روغنهای مخصوص چرب کردن و سایر لوازم فنی مصرف شدنی و قطعات یدکی و آلات و ادوات و وسائل عادی و سایر مواد ذخیره که با هواپیمای موسسات هواپیمایی یکی از طرفین متعاهدین در قلمرو طرف دیگر حمل شود و در سرویسهای بین‌المللی مورد استفاده قرار گیرد بر اساس معامله متقابله از حقوق گمرکی و مالیات و رسوم داخلی و عوارض بازرسی و سایر حقوق و عوارض ملی معاف خواهد بود.
ماده دوازدهم- سرویسهای هوایی که از طرف موسسات هواپیمایی بموجب این موافقتنامه دائر و در دسترس عموم گذاشته شود با احتیاجاتی که عامه از سرویسهای مزبور دارند ارتباط یا تناسب نزدیک خواهد داشت.
در مورد سرویسهایی که بموجب این موافقتنامه یکی از موسسات هواپیمایی معینه دائر کند طرفین متعاهدین هر دو تفاهم دارند که نخستین هدف سرویسهای مزبور همواره تهیه ظرفیت کافی برای تأمین حوائج حمل و نقل بین کشور متبوع آن موسسه و کشورهایی خواهد بود که مقصد نهایی حمل و نقل باشد. حق پیاده و سوار کردن مسافر و بارگیری و باراندازی محمولات بین‌المللی که مبداء و مقصد آن کشورهای ثالث باشد و در نقطه یا نقاطی در خطوط مصرحه در این موافقتنامه صورت گیرد طبق اصول کلی بسط و توسعه موافق ترتیب صحیحی که مورد قبول هر دو طرف متعاهد است اجرا‌خواهد شد و تابع این اصل کلی خواهد بود که ظرفیت باید متناسب باشد با:
الف – احتیاجات حمل و نقل بین کشور و مبداء و کشورهای مقصد نهایی حمل و نقل و
ب – احتیاجات خط هواپیمایی سرتاسری و
پ – احتیاجات حمل و نقل منطقه‌ای که خط مزبور از آن منطقه میگذرد پس از آنکه سرویسهای محلی و ناحیه‌ای بحساب آورده شود.
ماده سیزدهم- تعرفه‌هایی که در خطوط مندرجه در این موافقتنامه وضع میشود با توجه لازم بکلیه عوارض مربوطه از قبیل مخارج دیر نگاهداشتن و نفع معقول و تعرفه‌های موضوعه موسسات نقلیه دیگر و همچنین با در نظر گرفتن اوصاف ممیزه هر سرویس باید نرخهای معقول باشد و مطابق مندرجات بندهای ذیل تعیین خواهد شد:
الف – تعرفه‌های موسسات هر یک از طرفین متعاهدین برای نقاطی که بین قلمرو کشورهای متحده آمریکا و قلمرو ایران واقع و در برنامه خط سیر که ضمیمه است بدان اشاره شده است طبق مقررات این موافقتنامه موکول به تصویب مقامات هواپیمایی طرفین متعاهدین خواهد بود و مقامات مزبور مطابق تعهداتی که بموجب این موافقتنامه دارند در حدود اختیارات قانونی خود عمل خواهند کرد.
ب – هر تعرفه‌ای که یکی از موسسات هواپیمایی هر یک از طرفین متعاهدین پیشنهاد کند لااقل سی (۳۰) روز جلوتر از تاریخ شروع آن باید به مقامات هواپیمایی هر دو طرف متعاهد تسلیم شود مشروط باینکه مدت سی (۳۰) روز مزبور را بتوان در موارد خاصی در صورت توافق مقامات هواپیمایی هر یک از طرفین متعاهدین تقلیل داد.
پ – برای هر مدتی که هیئت هواپیمایی کشوری کشورهای متحده آمریکا آیین‌نامه کنفرانس حمل و نقل مجمع بین‌المللی حمل و نقل هوایی را تصویب نموده است هر موافقت‌نامه‌ای بدین طریق درباره تعرفه منعقد شود و شامل موسسات‌هواپیمایی کشورهای متحده آمریکا گردد منوط به تصویب هیئت مزبور خواهد بود. موافقت‌نامه‌هایی که از مجرای این دستگاه درباره نرخ منعقد شود ممکن است همچنین طبق اصول مندرجه در بند (الف) فوق مستلزم تصویب مقامات هواپیمایی دولت ایران نیز باشد.
ت – طرفین متعاهدین توافق دارند که مندرجات بندهای (ث) و (ح) و (ج) این ماده درباره طرز اقدام در موارد ذیل اجرا خواهد شد:
۱- هر گاه در مدتی که طرفین متعاهدین آیین‌نامه کنفرانس حمل و نقل مجمع بین‌المللی حمل و نقل هوایی را تصویب کرده است موافقتنامه صریحی درباره تعرفه در مدت معقولی توسط یکی از طرفین متعاهدین به تصویب نرسد یا کنفرانس مجمع بین‌المللی حمل و نقل هوایی نتواند در باره تعرفه‌ای توافق نماید یا.
۲- هر موقعی که آیین‌نامه مجمع بین‌المللی حمل و نقل هوایی شامل نشود یا
۳- چنانچه یکی از طرفین متعاهدین در هر موقع کناره‌گیری کند یا مجدداً آن قسمت از آیین‌نامه کنفرانس حمل و نقل مجمع بین‌المللی حمل و نقل هوایی را که مربوط به این ماده است تصویب ننماید.
ث) در صورتی که بموجب قانون بمقامات هواپیمایی کشورهای متحده آمریکا اختیار داده شود که تعرفه‌های منصفانه‌ای مطابق اصول اقتصادی برای حمل و نقل هوایی اشخاص و اموال بوسیله سرویسهای بین‌المللی تعیین کند و تعرفه‌های پیشنهادی را بطریقی معوق نماید که هیئت هواپیمایی کشوری اکنون مجاز است نظیر آن اقدام را در مورد اینگونه تعرفه‌ها برای حمل و نقل هوایی اشخاص و اموال در داخله کشورهای متحده آمریکا بعمل آورد و هر یک از طرفین متعاهدین از آن تاریخ طوری از اختیار خود استفاده خواهد کرد که هر گاه بتشخیص مقامات هواپیمایی طرف متعاهدی که مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایی آن تعرفه یا تعرفه‌هایی برای حمل و نقل هوایی از قلمرو یک طرف متعاهد بنقطه یا نقاطی در قلمرو طرف متعاهد دیگر پیشنهاد کند که منصفانه و مطابق اصول اقتصادی نباشد از اجرای چنین تعرفه یا تعرفه‌ها جلوگیری شود.
هر گاه یکی از طرفین متعاهدین به وصول اعلامیه مذکور در بند (ب) فوق از تعرفه‌ای که موسسه یا موسسات هواپیمایی طرف متعاهد دیگر پیشنهاد کرده است ناراضی باشد عدم رضایت خود را قبل از انقضای پانزده (۱۵) روز اول از سی (۳۰) روز مذکور بطرف متعاهد دیگر اعلام خواهد نمود و طرفین متعاهدین کوشش خواهند کرد در مورد نرخ مقتضی توافق حاصل کنند.
هر گاه چنین توافقی حاصل شود هر یک از طرفین متعاهدین کمال مجاهدت را به عمل خواهد آورد که تعرفه مزبور را در مورد مؤسسه یا موسسه هواپیمایی خود بموقع اجرا گذارد.
هر گاه در پایان مدت سی (۳۰) روز مذکور در بند (ب) فوق توافق حاصل نشود تعرفه پیشنهادی مزبور ممکنست بطور موقت اجرا شود تا اینکه مطابق طریقه مندرجه در بند (ج) ذیل اختلاف حل گردد مگر آنکه مقامات هواپیمایی کشور موسسه حمل و نقل هوایی مربوطه صلاح خود را در تعلیق اجرای تعرفه مزبور بداند.
ج – قبل از آنکه چنین اختیاری بمقامات هواپیمایی کشوری متحده آمریکا داده شود هر گاه یکی از طرفین متعاهدین از تعرفه پیشنهادی موسسه یا مؤسسات هواپیمایی هر یک از طرفین متعاهدین برای سرویسهای مربوطه از قلمرو یک طرف متعاهد به نقطه یا نقاطی در قلمرو طرف متعاهد دیگر ناراضی باشد عدم رضایت خود را قبل از انقضای پانزده (۱۵) روز اول از مدت سی (۳۰) دور مذکور در بند (ب) فوق بطرف دیگر اعلام خواهد نمود و طرفین متعاهدین کوشش خواهند کرد درباره تعرفه مقتضی توافق حاصل نمایند.
هر گاه چنین توافقی حاصل شود هر یک از طرفین متعاهدین کمال مجاهدت را بعمل خواهد آورد که موجبات اجرای تعرفه مزبور را که مورد موافقت واقع شده است توسط مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایی خود فراهم سازد.
این موضوع مورد تصدیق است که هر گاه چنین توافقی قبل از انقضای سی (۳۰ (روز مزبور حاصل نشود طرف متعاهدی که نسبت بتعرفه مزبور معترض است ممکن است برای جلوگیری از شروع یا ادامه سرویس مزبور با تعرفه مورد شکایت اقداماتی را که لازم بداند بعمل آورد.
چ – هر گاه در موردی طبق بندهای (ث) و (ج) این ماده مقامات هواپیمایی طرفین متعاهدین پس از مشاوره‌ای که بر اثر شکایت یکی از طرفین متعاهدین نسبت بتعرفه پیشنهادی یا تعرفه موجود مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایی طرف متعاهد دیگر آغاز شود نتوانند درباره تعرفه مقتضی در مدت معقولی توافق حاصل نمایند به درخواست هر یک از طرفین مقررات ماده ۱۶ این موافقتنامه اجرا خواهد شد.
ماده چهاردهم- مقامات هواپیمایی هر یک از طرفین متعاهدین به درخواست مقامات هواپیمایی طرف متعاهد دیگر اطلاعات و آمار مربوط به حمل بار‌و مسافر را از قلمرو طرف متعاهد دیگر و بمقصد قلمرو طرف مزبور بوسیله سرویسهایی که مورد موافقت واقع گردیده و از طرف موسسه یا موسسات هواپیمایی معینه طرف متعاهد اول انجام شده است بطرف متعاهد دیگر خواهند داد و مراد اطلاعات و آماریست که معمولا از طرف مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایی معینه تهیه و بمقامات هواپیمایی دولت متبوعه خود برای انتشار تقدیم می‌گردد. هر گونه اطلاعات اضافی درباره آمار حمل و بار مسافر که مقامات هواپیمایی یکی از طرفین متعاهدین از مقامات هواپیمایی طرف متعاهد دیگر بخواهد پس از تقاضا منوط ببحث و توافق بین طرفین متعاهدین خواهد بود.
ماده پانزدهم-
الف – هر گاه یکی از طرفین متعاهدین مایل به تغییر مقررات این موافقتنامه باشد ممکن است درخواست کند که بین مقامات صلاحیتدار طرفین متعاهدین مشاوره بعمل آید و مشاوره مزبور طی مدت شصت روز از تاریخ تقاضا شروع خواهد شد. همچنین در صورتی که یکی از طرفین متعاهدین مایل شود درباره اجرا یا تفسیر شرایط این موافقتنامه مشورتی بعمل آورد بطریق مشابهی اقدام بعمل خواهد آمد. هر زمان مقامات مذکور درباره تغییر این موافقتنامه توافق حاصل نمایند تغییر مزبور پس از آنکه بوسیله تبادل یادداشت از مجاری سیاسی تأیید گردد بموقع اجرا گذاشته خواهد شد و فوراً باطلاع شورای سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری خواهد رسید.
ب – تغییراتی که هر یک از طرفین متعاهدین در مسیر خطوط هوایی مصرحه بدهد باستثنای تغییر نقاطی که از مؤسسه یا مؤسسات هواپیمایی معینه در قلمرو طرف متعاهد دیگر بهره‌مند می‌شوند بعنوان تغییرات در این موافقتنامه تلقی نخواهد شد. بنابراین مقامات هواپیمایی هر یک از طرفین متعاهدین ممکن است یکطرفه مبادرت به تغییرات مزبور بنماید مشروط باینکه هر تغییری بی‌درنگ به مقامات هواپیمایی طرف متعاهد دیگر اعلام شود.
ماده شانزدهم- هر گاه اختلافی بین طرفین متعاهدین در مورد تفسیر یا اجرای این موافقتنامه و برنامه خط سیر که ضمیمه آنست پیش آید طرفین متعاهدین در وهله نخست کوشش خواهند نمود اختلاف را بوسیله مذاکره مستقیم بین خود حل و فصل نمایند. اگر نتوانند با مذاکره مستقیم اختلاف را حل و فصل نمایند اختلاف مزبور برای گزارش مشورتی به شخص دیگر یا هیئت دیگری که با توافق طرفین متعاهدین تعیین شود یا به حکمیت هیئتی مرکب از سه داور یک داور بانتخاب هر یک از طرفین متعاهدین و داور سوم با توافق دو داور دیگر ارجاع خواهد شد مشروط به اینکه از اتباع هیچ یک از طرفین متعاهدین نباشد. هر یک از طرفین متعاهدین در ظرف دو ماه از تاریخ تسلیم یادداشت سیاسی توسط هر یک از طرفین بطرف دیگر دائر بتقاضای حکمیت یک داور تعیین خواهد نمود و درباره داور سوم در ظرف یکماه پس از انقضاء مدت دو ماه مزبور توافق حاصل خواهد شد.
اگر هر یک از طرفین متعاهدین داور خود را در ظرف دو ماه تعیین نکند یا اگر درباره داور سوم در مهلت معینه توافق حاصل نشود هر یک از طرفین متعاهدین ممکن است از رییس دیوان بین‌المللی دادگستری درخواست نماید که داور یا داوران را انتخاب و بدین سمت لزوماً منصوب کند.
طرفین متعاهدین کمال مجاهدت را در حدود اختیارات خود طبق قوانین اساسی مربوطه بعمل خواهند آورد که نظری که در گزارش مشورتی اظهار شده است اجرا شود.
مخارج هیئت حکمیت بین طرفین متعاهدین متساویاً تقسیم خواهد شد.
ماده هفدهم- اگر معاهده یا موافقتنامه عمومی چند جانبه‌ای درباره حقوق سرویسهای مرتب هوایی بین‌المللی نسبت به حمل و نقل بار و مسافر در‌مورد طرفین متعاهدین اجرا شود این موافقتنامه طوری اصلاح خواهد شد که با مقررات معاهده یا موافقتنامه مزبور منطبق گردد.
ماده هیجدهم- این موافقتنامه و کلیه اصلاحات آن و قراردادهای مربوط به آن در سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری ثبت خواهد شد.
ماده نوزدهم- هر یک از طرفین متعاهدین در هر موقع ممکن است قصد خود را برای فسخ این موافقتنامه بطرف دیگر اعلام کند.
چنین اخطاری باید در همان موقع برای سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری نیز فرستاده شود.
هر گاه چنین ابلاغی صادر شود این موافقتنامه یک سال پس از تاریخ وصول ابلاغ مزبور فسخ خواهد شد مگر اینکه با توافق طرفین متعاهدین اخطار مربوط به قصد فسخ (موافقتنامه) قبل از انقضاء مدت مزبور مسترد شود.
اگر طرف متعاهد دیگر وصول اخطار را اعلام نکند چهارده روز پس از وصول اخطار به سازمان بین‌المللی هواپیمایی کشوری اخطار مزبور دریافت شده تلقی خواهد گردید.
ماده بیستم- همین که دولت ایران تصویب این موافقتنامه را بدولت کشورهای متحده آمریکا اعلام کند در تاریخ وصول اعلامیه مزبور این موافقتنامه بموقع گذاشته خواهد شد.
برای گواهی مراتب فوق امضاءکنندگان ذیل نمایندگان تام‌الاختیار طرفین که اجازه لازم از دولتهای مربوط خود داشتند این موافقتنامه را در دو نسخه امضاء نمودند و بمهر خود ممهور ساختند.
این موافقتنامه بتاریخ روز بیست و ششم دی ماه سال یکهزار و سیصد و سی و پنج در تهران به زبان‌های فارسی و انگلیسی در دو نسخه تنظیم شد و هر دو متن متساویا معتبر است.
از طرف دولت کشورهای متحده آمریکا – از طرف دولت ایران
برنامه خط سیر
۱) مؤسسه یا موسسات هواپیمایی که از جانب دولت کشورهای متحده آمریکا تعیین گردد حق خواهد داشت سرویسهای هوایی در هر یک از خطوط مصرحه از راه نقاطی که در فاصله بین دو طرف قرار گرفته است در هر دو جهت دائر نماید و هواپیماهای آن طبق برنامه معین در نقاطی که در این بند تصریح شده است در ایران فرود آید:
از کشورهای متحده آمریکا به سوی تهران و یا آبادان و نقاط ماوراء آن از راه نقاطی که در فاصله بین دو طرف قرار گرفته است.
۲) موسسه یا موسسات هواپیمایی که از جانب دولت ایران تعیین گردد حق خواهد داشت سرویسهای هوایی از راه نقاطی که در فاصله بین دو طرف قرار گرفته است در هر دو جهت دائر نماید و هواپیماهای آن طبق برنامه معین در قلمرو کشورهای متحده آمریکا در خطی که بتاریخ بعد معین خواهد شد فرود آید.
۳) نقاط واقعه در خطوط مصرحه ممکن است به اختیار موسسه یا موسسات هواپیمایی معینه در هر پرواز یا در همه پروازها حذف گردد.
موافقتنامه فوق مشتمل بر یک مقدمه و بیست ماده و برنامه خط سیر ضمیمه قانون موافقتنامه حمل و نقل هوایی بین دولت شاهنشاهی ایران و دولت کشورهای متحده آمریکا بوده و صحیح است.
نایب رییس مجلس شورای ملی – امان‌الله اردلان
دیدگاه شما