رأی شماره ۳۰۰۶۹۰۳ – ۱۴۰۴/۱۱/۲۱ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری: اعلام تعارض آرا

تاریخ دادنامه: 1404/11/21     شماره دادنامه:  140431390003006903

شماره پرونده: 0304148

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

موضوع: اعلام تعارض در آرای شعب دیوان عدالت اداری

اعلام کننده تعارض: آقای مهدی فرد محمدیان معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور اداری، استخدامی و فرهنگی

گردش کار: آقای مهدی فرد محمدیان معاون قضایی دیوان عدالت اداری در امور اداری، استخدامی و فرهنگی به موجب نامه شماره 299/186713/200 مورخ 1403/12/4 خطاب به ریاست دیوان عدالت اداری اعلام کرده است که:

"احتراماً استحضار دارید که مطابق ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1396/12/20، دولت مکلّف شده است، کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان «حداقل دستمزد سالانه» تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید.

برابر بند (ب) تبصره 12 قانون بودجه سال 1402، بنیاد شهید و امور ایثارگران و ستاد کل نیروهای مسلّح و سازمان بهزیستی کشور، مکلّفند در سقف اعتبارات مصوّب مربوط به جانبازان و آزادگان معسّر غیرحالت اشتغال فاقد شغل و درآمد که براساس قوانین نیروهای مسلّح مشمول دریافت حقوق وظیفه نمی باشند افراد تحت تکفّل قانونی جانبازان متوفی فاقد شغل و درآمد و رزمندگان معسّر فاقد شغل و درآمد و «معلولان شدید و خیلی شدید و فاقد شغل و درآمد» که براساس آزمون ارزیابی وسع مبتنی بر پایگاه اطّلاعات رفاه ایرانیان در دهک های درآمدی (1) تا (7) قرار دارند با اولویت دهک های درآمدی پایین تر، کمک معیشت ماهانه که (میزان آن در چهارچوب آیین‌نامه اجرایی مصوّب هیئت وزیران تعیین می شود»، پرداخت نماید.

حسب بند (ب) تبصره 15 قانون بودجه سال 1403، بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان بهزیستی کشور و وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلّح مکلّفند در سقفف اعتبارات مصوّب مربوط به جانبازان و آزادگان معسّر غیرحالت اشتغال فاقد شغل و درآمد که براساس قوانین نیروهای مسلّح، مشمول دریافت حقوق وظیفه نمی باشند، افراد تحت تکفّل قانونی جانبازان متوفّی فاقد شغل و درآمد و رزمندگان معسّر فاقد شغل و درآمد و معلولان شدید و فاقد شغل و درآمد با انجام آزمون وسع و توجه به دهک های درآمدی کمک معیشت ماهانه که میزان آن در چهارچوب آیین‌نامه اجرایی مصوّب هیئت وزیران تعیین می شود، پرداخت نمایند.

در خصوص دعاوی شکات به خواسته «الزام سازمان بهزیستی به پرداخت مستمری و کمک معیشت منطبق با ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان (حداقل دستمزد سالانه)» شعب دیوان عدالت اداری به شرح آتی آرای متعارض صادر نموده اند.

شعبه چهل و چهارم بدوی طی دادنامه شماره 140231390002039906 مورخ 1402/8/8، با این استدلال که حسب ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان، دولت موظّف به برقراری مستمری حمایت از ایشان به میزان حداقل حقوق کارکنان دولت  می باشد، حکم به ورود شکایت صادر که به جهت صدور قرار رد تجدیدنظر خواهی (عدم تقدیم دادخواست) شعبه بیست و پنجم تجدیدنظر، قطعیت یافته است.

شعبه چهل و سوم بدوی به موجب دادنامه شماره 140331390002069607 مورخ 1403/8/27، با استناد به مواد 27 و 30 قانون حمایت از حقوق معلولان و تأکید بر تکلیف دولت (سازمان برنامه و بودجه) به ایجاد ردیف اعتباری ذیل فصل رفاه اجتماعی، متناسب با عناوین فصول قانون یادشده در لوایح بودجه سنواتی، حکم به ورود شکایت صادر که به لحاظ صدور قرار رد تجدید نظرخواهی (عدم تقدیم دادخواست) شعبه سی و یکم تجدید نظر، قطعیت پیدا نموده است.

شعبه سی یکم تجدید نظر طی دادنامه شماره 140331390002477600 مورخ 1403/10/16در رسیدگی به تجدید نظرخواهی سازمان بهزیستی از دادنامه شماره 140331390001583966 مورخ 1403/7/7 شعبه چهلم بدوی، با این استدلال که حکم ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان، مقیّد به پیش بینی اعتبارات لازم در قوانین بودجه سنواتی است و سازمان بهزیستی صرفاً در چهارجوب اعتبارت مصوّب در قوانین بودجه می تواند کمک معیشت و مستمری افراد تحت پوشش را پرداخت کند و کمک معیشت در سقف اعتبارات مصوّب و تخصیص یافته از سوی سازمان برنامه و بودجه به میزان مقرّر در ماده 6 تصویب‌نامه شماره 60143 ت 62635 مورخ 1403/4/13 هیئت وزیران پرداخت می گردد، حکم بر نقض دادنامه بدوی و رد شکایت شاکی صادر نموده است.

شعبه سی ام تجدید نظر به موجب دادنامه شماره 140331390002124834 مورخ 1403/9/4 در رسیدگی به تجدید نظرخواهی سازمان بهزیستی از دادنامه شماره 140231390002922996 مورخ 1402/11/9 شعبه چهل و سوم بدوی، با این استدلال که در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان، پرداخت کمک هزینه معیشت به مشمولان به میزان حداقل دستمزد سالانه، منوط به منظور شدن اعتبارات در قوانین بودجه سنواتی شده است و این که در قوانین بودجه سنواتی از جمله بند (ب) تبصره 12 قانون بودجه سال 1402 و بند (ب) تبصره 15 قانون بودجه سال 1403، ترتیبات و مبالغ متفاوتی پیش بینی شده است، حکم به نقض دادنامه بدوی و رد شکایت شاکی صادر نموده است.

لذا مراتب جهت صدور رأی وحدت رویه، موضوع ماده 89 قانون دیوان عدالت اداری، اعلام می گردد."

مفاد آرای موضوع تعارض به قرار زیر است:

الف:1ـ شعبه 44 بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست آقای محسن جباری به خواسته الزام به پرداخت مستمری و کمک معیشتی به موجب دادنامه شماره 140231390002039906 مورخ 1402/8/8 به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است:

" شاکی دارای درجه معلولیت شدید بوده و حسب ماده 27 قانون جامع حمایت از معلولان دولت موظّف به برقراری مستمری حمایت از ایشان به میزان حداقل حقوق کارکنان دولت می باشد. بنابراین به استناد مواد 10 و 11 قانون دیوان عدالت اداری حکم به ورود شکایت شاکی صادر می شود. این رأی مبتنی بر صلاحیت ناشی از ماده 10 قانون اخیرالذکر صادر شده و به موجب ماده 65 همان قانون به درخواست هریک از طرفین، وکیل یا قائم مقام و یا نماینده قانونی آنها، قابل تجدید نظرخواهی در شعب تجدید نظر دیوان عدالت اداری می باشد. مهلت تجدید نظرخواهی برای اشخاص مقیم ایران بیست روز و برای اشخاص مقیم خارج از ایران دو ماه از تاریخ ابلاغ است."

  رأی مذکور به موجب دادنامه شماره 140231390002543142 مورخ 1402/10/2 صادره از شعبه 25 تجدیدنظر دیوان عدالت اداری با این استدلال که تجدید نظرخواهی از آراء صادره شعب بدوی دیوان عدالت اداری طبق ماده 66 قانون دیوان عدالت اداری با تقدیم دادخواست می باشد و رسیدگی در دیوان و شعب تجدید نظر مستلزم تقدیم دادخواست است، مضافاً براساس مقرّرات ماده 24 قانون مذکور دبیرخانه دیوان یا دفاتر اداری مستقر در مراکز استان ها دادخواست های واصله را ثبت می نمایند و وفق ماده 26 به شعب ارجاع می شود و تجدید نظرخواهی در قالب درخواست و ثبت و ارجاع آن خلاف مقرّرات مذکور بوده و غیرقابل استماع می باشد؛ ضمن قرار رد درخواست تجدید نظرخواهی، قطعیت یافت.

الف:2- شعبه 43 بدوی دیوان عدالت اداری نیز در رسیدگی به دادخواست خانم لیلا ذینی به خواسته الزام به اعطای تسهیلات رفاهی در دستگاه های اجرایی (الزام مشتکیٌ عنهم به برقراری کمک هزینه معیشت به میزان حداقل دستمزد سالیانه قانون کار مطابق با قسمت اول ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان) به موجب دادنامه شماره 140331390002069607 مورخ 1403/8/27 به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است:

"از آنجایی که طبق ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1396/12/20 که بیان می دارد: دولت مکلّف است کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید و ماده 30 نیز بیان می دارد: به منظور شفاف سازی منابع مالی اختصاص یافته برای اجرای این قانون و حمایت از افراد دارای معلولیت، سازمان برنامه و بودجه کشور مکلّف است نسبت به ایجاد ردیف اعتباری ذیل فصل رفاه اجتماعی متناسب با عناوین فصول این قانون در لوایح بودجه سنواتی اقدام نماید، می بایست بودجه لازم سالیانه برای اجرای قانون حمایت از حقوق معلولان اختصاص داده شود. لذا این شعبه با وارد دانستن شکایت شاکیه و با استناد به مواد 10 و 11 قانون دیوان عدالت اداری حکم به ورود شکایت شاکیه و پرداخت کمک هزینه معیشت به میزان حداقل دستمزد سالیانه توسط سازمان بهزیستی کشور را صادر و اعلام می نماید و ....... آرای صادره به استناد ماده 65 قانون مذکور ظرف مهلت 20 روز پس از ابلاغ قابل اعتراض در شعب تجدید نظر دیوان عدالت اداری می باشد."

رأی مذکور به موجب دادنامه شماره 140331390002653381 مورخ 1403/11/6 صادره از شعبه 31 تجدیدنظر دیوان عدالت ادرای با این استدلال که برابر ماده 66 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب 1390/9/22 (اصلاحی مورخ 1402/2/10) مجلس شورای اسلامی، تجدیدنظر خواهی مستلزم تقدیم دادخواست است و طبق ماده 67 قانون دیوان، «دادخواست تجدیدنظر باید روی برگه های مخصوص نوشته شده و حاوی نکات زیر باشد: ...» و حال آن که اعتراض تجدید نظرخواه به رأی شعبه بدوی، در قالب دادخواست مطرح نشده است و مورد از موارد رفع نقص مذکور در مواد 68 و 69 قانون دیوان عدالت اداری نمی باشد، بنابراین به استناد مواد 3، 17، 66 و 67 قانون دیوان عدالت اداری ضمن قرار رد تجدید نظرخواهی، قطعیت یافت.

ب: 1ـ همچنین در پرونده دیگر شعبه 43 بدوی دیوان عدالت اداری در رسیدگی به دادخواست آقای میلاد خردمند به خواسته فوق الذکر به موجب دادنامه شماره 140231390002922996 مورخ 140211/9 به شرح دادنامه پیش گفت صادره از شعبه 43 بدوی دیوان عدالت اداری، مبادرت به صدور رأی کرده است.

در اثر تجدیدنظرخواهی از رأی مذکور، شعبه 30 تجدیدنظر دیوان عدالت اداری، رأی شعبه بدوی را به موجب دادنامه شماره 140331390002124834 مورخ 1403/9/4 نقض نموده و به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است:

"با توجه به این که در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان پرداخت کمک هزینه معیشت به مشمولان به میزان حداقل دستمزد سالانه، منوط به منظور شدن اعتبارات لازم در قوانین بودجه سنواتی شده است و این که در قوانین بودجه سنواتی (از جمله بند (ب ـ1) تبصره 12 قانون بودجه سال 1402 و بند (ب) تبصره 15 قانون بودجه سال 1403) ترتیبات و مبالغ متفاوتی پیش بینی شده است، خواسته مطروحه دایر بر پرداخت هزینه معیشت به میزان دستمزد سالیانه قابلیت اجابت نداشته، فلذا مستنداً به ماده 71 قانون دیوان عدالت اداری ضمن نقض دادنامه تجدیدنظر خواسته، حکم به رد شکایت صادر و اعلام می گردد."

ب:2ـ شعبه 40 بدوی دیوان عدالت اداری نیز در رسیدگی به دادخواست خانم مبینا سارانی به خواسته الزام به برقراری کمک هزینه معیشت به میزان حداقل دستمزد سالیانه قانون کار مطابق قسمت اول ماده 27 قانون حمایت از معلولین و ...... به موجب دادنامه شماره 140331390001583966 مورخ 1403/7/7 به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است:

" نظر به این که براساس حکم مقرّر در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1396 دولت مکلّف است کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یادشده فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید. با توجه به این که در مانحن فیه حسب مستندات ابرازی از سوی شاکی نامبرده دارای معلولیت بسیار شدید بوده و فاقد شغل و درآمد می باشد. از سوی دیگر طرف شکایت دلیل و مدرکی برخلاف ادعای مشارالیه مدلل ننموده است و ....... لذا توجهاً به مراتب فوق الاشعار شکایت نامبرده را وارد تشخیص و مستنداً به مواد 10، 58 و 65 قانون دیوان عدالت اداری حکم به ورود شکایت و الزام خوانده به اجابت خواسته وی به شرح دادخواست تقدیمی صادر و اعلام می گردد. رأی صادره ظرف مهلت بیست روز پس از ابلاغ قابل تجدید نظرخواهی در شعب تجدید نظر دیوان عدالت اداری می باشد."

در اثر تجدید نظرخواهی از رأی مذکور، شعبه 31 تجدید نظر دیوان عدالت اداری، رأی شعبه بدوی را به موجب دادنامه شماره 140331390002477600 مورخ 1403/10/16 نقض نموده و به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است:

" در خصوص برقراری کمک هزینه معیشت به میزان حداقل دستمزد سالیانه قانون کار، با عنایت به این که حکم مقرّر در ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب 1396/12/20 مجلس شورای اسلامی مبنی بر این که «دولت مکلّف است کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید ...»، ناظر به تکلیف دولت و مقیّد به پیش بینی اعتبارات لازم در قوانین بودجه سنواتی است و سازمان بهزیستی صرفاً در چهارچوب اعتبارات مصوّب در قوانین بودجه می تواند کمک معیشت و مستمری افراد تحت پوشش را پرداخت کند و کمک معیشت تجدید نظرخوانده در سقف اعتبارات مصوّب و تخصیص یافته از سوی سازمان برنامه و بودجه و به میزان مقرّر در ماده 6 تصویب‌نامه شماره 60143 ت 62635 هـ مورخ 1403/4/13 هیئت وزیران پرداخت می گردد، بنابراین در این قسمت به استناد مواد 3 و 71 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب 1390/9/22ـ اصلاحی مورخ 1402/2/10ـ مجلس شورای اسلامی، ضمن نقض دادنامه شعبه بدوی، حکم به رد شکایت نامبرده صادر و اعلام می گردد ....... بنابراین به استناد مواد 3 و 71 قانون دیوان عدالت اداری، ضمن رد تجدیدنظر خواهی، دادنامه صادره از شعبه بدوی تأیید و ابرام می گردد. این رأی قطعی است."

با احراز تعارض آراء توسط رئیس دیوان عدالت اداری، پرونده در دستورکار جلسه هیئت عمومی قرار گرفت.

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1404/11/21 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

الف. تعارض بین آراء شماره 140231390002039906 مورخ 1402/8/8 صادره از شعبه چهل و چهارم دیوان عدالت اداری و شماره 140331390002069607 مورخ 1403/8/27 اصداری از شعبه چهل و سوم دیوان عدالت اداری و آراء شماره 140331390002124834 مورخ 1403/9/4 اصداری از شعبه سی ام تجدیدنظر دیوان عدالت اداری و شماره 140331390002477600 مورخ 1403/10/16 صادره از شعبه سی و یکم تجدیدنظر دیوان عدالت اداری در ارتباط با الزام سازمان بهزیستی کشور به پرداخت کمک هزینه معیشت برمبنای ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب سال 1396 (حداقل دستمزد سالانه)، محرز است.

ب. بر مبنای فراز نخست ماده 27 قانون حمایت از حقوق معلولان مصوّب سال 1396 مقرّر شده است که: «دولت مکلّف است کمک هزینه معیشت افراد دارای معلولیت بسیار شدید و یا شدید فاقد شغل و درآمد را به میزان حداقل دستمزد سالانه تعیین و اعتبارات لازم را در قوانین بودجه سنواتی کشور منظور نماید.» با عنایت به این که حکم مقرّر در ماده یادشده تکلیفی بوده و دولت موظّف به تأمین اعتبار درخصوص حداقل دستمزد سالانه در قوانین بودجه سنواتی است و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوط در سال های 1402 و 1403 راجع به پیش بینی پرداخت احتمالی مازاد بر حداقل، متناسب با مشمولان مندرج در قوانین بودجه سال های 1402 و 1403 به دولت اختیار داده است، لذا آراء شماره 140231390002039906 مورخ 1402/8/8 صادره از شعبه چهل و چهارم دیوان عدالت اداری و شماره 140331390002069607 مورخ 1403/8/27 اصداری از شعبه چهل و سوم دیوان عدالت اداری در حدی که متضمّن این نظر است، صحیح و منطبق با موازین قانونی است. این رأی براساس ماده 89 قانون دیوان عدالت اداری اصلاحی مصوّب 1402/2/10 برای شعب دیوان و مراجع اداری و همچنین برای هیئت های تخصّصی و هیئت عمومی در مورد رسیدگی به ابطال مصوبات موضوع بند 1 ماده 12 این قانون در ارتباط با آن موضوع لازم الاتباع است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی