رأی شماره ۴۷۱۸۷۳ – ۱۴۰۵/۲/۲۹ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری: ابطال آیین‌نامه بهداشت کشاورزی

تاریخ دادنامه: 1405/2/29     شماره دادنامه:  140531390000471873

شماره پرونده: 0301027

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: آقای مهرداد خلیل زاده وانسفلی با وکالت خانم معصومه باقرپور

طرف شکایت: وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ـ نهاد ریاست جمهوری

موضوع شکایت و خواسته: ابطال کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی با شماره ابلاغی /101/1642د مورخ 1401/6/19 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

گردش کار: خانم معصومه باقرپور به وکالت از آقای مهرداد خلیل زاده وانسفلی به موجب دادخواستی ابطال کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی با شماره ابلاغی /101/1642د مورخ 1401/6/19 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

"وزارت بهداشت بدون توجّه به ماده 106 قانون کار و به صورت یک طرفه و بدون جلب نظر وزارت کار و همچنین بدون تصویب در هیئت وزیران نسبت به تدوین آیین‌نامه بهداشت کشاورزی به استناد ماده 85 قانون کار و ابلاغ آن برای اجرا به کارشناسان و مسئولان واحدهای بهداشت حرفه ای مراکز بهداشت سراسر کشور مطابق نامه شماره /101/1642د مورخ 1401/6/19 اقدام نموده است که خلاف قانون کار می باشد.

موکّل اینجانب (مسئول بهداشت حرفه ای مرکز بهداشت شهرستان گرمی) با استناد به ماده 106 قانون کار، نسبت به توقّف و حذف آیین‌نامه مذکور درخواست خود را به مدیریت شبکه بهداشت و درمان شهرستان گرمی تقدیم نموده است که مدیریت نیز درخواست موکّل اینجانب را با مرکز بهداشت استان اردبیل مکاتبه نمودند؛ لذا با عنایت به گذشت بیش از 3 ماه از تاریخ درخواست کتبی موکّل اینجانب از دستگاه مربوطه، متأسفانه هیچ گونه جواب کتبی نسبت به درخواست ایشان اعلام نشده است.

لذا اینجانب نسبت به طرح دادخواست اقدام نموده و استدعا دارم در راستای رعایت ماده 106 قانون کار در حدود وظایف اداری و ذاتی موکّل اینجانب به عنوان کارشناس مسئول بهداشت حرفه ای، موضوع را مورد عنایت و رسیدگی قرار داده و نسبت به صدور دادنامه مقتضی، مبنی بر الزام وزارت بهداشت و دانشگاه علوم پزشکی اردبیل در جهت توقّف اجرا و ابطال آیین‌نامه بهداشت کشاورزی اقدام لازم مبذول فرمایند."

در پی اخطار رفع نقصی که از طرف دفتر هیئت عمومی دیوان عدالت اداری برای وکیل شاکی ارسال شده بود، وی به موجب لایحه ای که به شماره 1876349 مورخ 1403/5/21 ثبت دفتر اندیکاتور هیئت عمومی دیوان عدالت اداری شده توضیح داده است که:

"در ماده 106 قانون کار به صراحت اعلام شده است که دستورالعمل ها و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوط به فصل چهارم قانون کار باید به پیشنهاد مشترک وزارت کار و وزارت بهداشت و در نهایت به تصویب هیئت وزیران برسد.

در آیین‌نامه بهداشت کشاورزی 1401/6/2 در صفحه اول آیین‌نامه ، بخش هدف، کل آیین‌نامه مذکور به استناد ماده 85 قانون کار تدوین و بدون تشریفات مقرّر در ماده 106 قانون کار (که می بایست به پیشنهاد مشترک وزارت کار و بهداشت و نهایتاً به تصویب هیئت وزیران برسد) صرفاً توسط وزیر بهداشت تصویب و جهت اجرا به دانشگاه های علوم پزشکی سراسر کشور توسط مشاور وزیر و مدیرکل حوزه وزارتی به شماره /101/1642د مورخ 1401/6/19 ابلاغ شده است. کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی از ماده 1تا 93 به صورت غیرقانونی فقط توسط وزیر بهداشت تصویب شده است، لذا آیین‌نامه مذکور با توجّه به مفاد آن، کل کشاورزان و باغداران و دامداران و ... را در سطح کشور دچار موانع قانونی خواهد نمود و موجب عدم رونق کشاورزی در مناطق روستایی و شهری خواهد شد و مضافاً این که کارکنان مُجری آیین‌نامه بهداشت کشاورزی را در سراسر کشور با درگیری های زیاد با کشاورزان مواجه خواهد نمود.

لذا از مقام هیئت [عمومی] دیوان عدالت اداری استدعا دارم نسبت به ابطال کل آیین‌نامه بهداشت کشاورزی مصوّب 1401/6/2 به دلایل و مستندات قانونی (ماده 106 قانون کار) اقدام فرمایید."

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

"نامه شماره /101/1642د ـ تاریخ 1401/6/19

رئیس/ سرپرست دانشگاه/ دانشکده علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و خدمات بهداشتی درمانی ...

باسلام و احترام؛

با عنایت به اهمّیت صیانت از سلامتی کشاورزانی که در محیط کار خود در مواجهه با مجموعه ای از مخاطرات و عوامل زیان آور شغلی با ریسک بالا می باشند، «آیین‌نامه بهداشت کشاورزی» که به تأیید مقام عالی وزارت رسیده، به پیوست جهت اجرا ابلاغ می گردد.

با توجّه به این که به موجب ماده 85 قانون کار، رعایت مفاد آیین‌نامه یادشده برای کلّیه کارفرمایان و بهره برداران بخش های کشاورزی و کشاورزان الزام آور می باشد، دستور فرمایید جهت پیشگیری از بیماری های شغلی و ارتقاء سلامت کشاورزان با بهره گیری از ظرفیت نظام شبکه بهداشتی درمانی کشور، بر حُسن اجرای موازین مربوطه نظارت گردد.

ـ مشاور وزیر و مدیر کل حوزه وزارتی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی"

در پاسخ به شکایت مذکور، مدیرکل حقوقی، املاک و تنظیم مقرّرات وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به موجب لایحه شماره 107/3793 مورخ 1403/7/8 توضیح داده است که:

"1ـ شاکی مدّعی گردیده است که وزارت بهداشت بدون رعایت ماده 106 قانون کار و به صورت یک طرفه و بدون جلب نظر وزارت کار و رفاه اجتماعی اقدام به تدوین آیین‌نامه بهداشت کشاورزی نموده است. در حالی که به منظور رعایت ماده 106 قانون کار در تصویب آیین‌نامه بهداشت کشاورزی، وزارت بهداشت طی مکاتبه شماره 100/31 مورخ 1400/1/18 با وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، خواستار اعلام نظارت و پیشنهادات آن مرجع گردید، که در پاسخ به مکاتبه مذکور و حسب برگزاری چندین جلسه کارشناسی در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با حضور نمایندگان هر دو دستگاه و لحاظ ملاحظات وزارت مذکور، مراتب طی نامه شماره 100/1113 مورخ 1400/8/29 با امضاء مقام عالی وزارت متبوع به وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی اعلام گردید.

2ـ متعاقب بررسی های مشترک و هماهنگی های صورت گرفته میان دو وزارتخانه و لحاظ نمودن نظرات و پیشنهادات وزرات تعاون، کار و رفاه اجتماعی، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی در نامه شماره 160123 تاریخ 1400/8/29 به وزارت بهداشت اعلام نمودند: «پیرو بررسی و جلسات کارشناسی مشترک با حضور نمایندگان دو وزارتخانه، پیش نویس آیین‌نامه نهایی مذکور برای اجرای ماده 106 قانون کار به هیئت دولت ارسال شود» و در ادامه پیش نویس آیین‌نامه بهداشت کشاورزی که به موجب مکاتبات فی مابین و جلسات مشترک از منظر هر دو وزارتخانه نهایی گردیده بود، طی نامه شماره 100/1168 مورخ 1400/9/9 و در اجرای ماده 106 قانون کار جهت طرح و تصویب در هیئت دولت به معاون اول رئیس جمهور ارسال گردید.

3ـ شایان ذکر است که در پاسخ به نامه شماره 100/1168 مورخ 1400/9/9 وزارت بهداشت، دبیر هیئت دولت طی نامه شماره 59412/119378 مورخ 1400/10/5 به وزیر بهداشت، درمان و آموزش پزشکی اعلام نمودند که متن پیشنهادی (آیین‌نامه بهداشت کشاورزی) را به استناد ماده 85 قانون کار و مطابق رویه های قبلی ابلاغ نماید.

4ـ در راستای توضیحات مطروحه، ضمن تقدیم تصویر نامه شماره 306/8421د مورخ 1403/5/31 معاونت بهداشت وزارت متبوع به استحضار می رساند به تجویز ماده 85 قانون کار: «برای صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور رعایت دستورالعمل هایی که از طریق شورای عالی حفاظت فنّی (جهت تأمین حفاظت فنّی) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی (جهت جلوگیری از بیماری های حرفه ای و تأمین بهداشت کار و کارگر و محیط کار) تدوین می شود، برای کلّیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی است.» در پیوند با موضوع اخیر و حسب هماهنگی صورت گرفته با معاونت ریاست جمهوری طی نامه شماره 100/1168 مورخ 1400/9/9 مبنی بر تصویب پیش نویس آیین‌نامه بهداشت کشاورزی، به موجب نامه شماره 59412/119378 مورخ 1400/10/5 دبیر هیئت دولت که رونوشتی از آن هم توسط هیئت دولت جهت استحضار وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی ارسال گردیده بود، به استناد ماده 85 قانون کار، جواز ابلاغ پیش نویس آیین‌نامه بهداشت کشاورزی منبعث از بررسی مشترک وزارتین بهداشت و تعاون، کار و رفاه اجتماعی توسط هیئت دولت صادر گردید.

براساس توضیحات تقدیمی و پشتوانه های قانونی فرآیند ابلاغ آیین‌نامه بهداشت کشاورزی توسط وزارت بهداشت به شرح اخیر، صدور رأی به رد شکایت مطروحه از سوی آن هیئت مورد تقاضا می باشد."

همچنین معاون امور حقوقی دولت (حوزه معاونت حقوقی رئیس جمهور) به موجب لایحه شماره 58035/5581 مورخ 1405/2/6 راجع به نامه شماره 59412/119378 مورخ 1400/10/5 دبیر وقت هیئت دولت توضیح داده است که:

"با توجّه به برداشت های متفاوت مربوط به مرجع تصویب مصوبات فصل چهارم قانون کار (موضوع مواد 85، 86 و 106 قانون کار)، لایحه استفساریه ماده 106 قانون کار در سال 1400 تقدیم مجلس شورای  اسلامی گردید و متعاقباً لایحه یادشده مسترد شده است. نامه دبیر دولت در آن موقع ناظر بر این نکته بوده است که با توجّه به رویه قبلی، آیین‌نامه موردنظر توسط وزارت بهداشت ابلاغ شود و براساس ماده 85 قانون یادشده نیازمند تصویب هیئت وزیران نیست.

لازم به ذکر است لایحه استفساریه ماده 106 قانون کار در سال 1401 دوباره تقدیم مجلس گردیده است که تاکنون تصویب نشده است."

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/2/29 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

براساس ماده 85 قانون کار برای صیانت نیروی انسانی و منابع مادی کشور رعایت دستورالعمل هایی که از طریق شورای عالی حفاظت فنّی ( جهت تأمین حفاظت فنی) و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی ( جهت جلوگیری از بیماری حرفه ای و تأمین بهداشت کار و کارگر و محیط کار) تدوین می شود، برای کلّیه کارگاه ها، کارفرمایان، کارگران و کارآموزان الزامی است و به موجب ماده 106 این قانون، دستورالعمل ها و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوط به این فصل به پیشنهاد مشترک وزارت کار و امور اجتماعی و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید. با عنایت به مراتب مذکور، نظر به این که مقرره مورد شکایت بدون رعایت ترتیبات و تشریفات مقرّر در احکام یادشده به تصویب رسیده در نتیجه آیین‌نامه بهداشت کشاورزی ابلاغ شده از سوی وزارت بهداشت به شماره /101/1642د مورخ 1401/6/19 خارج از حدود اختیار است و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می شود. این رأی براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی