قانون امر بالمعروف و نهی عن المنکر [مصوب رهبر طالبان افغانستان]

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدالمرسلین و علی آله و اصحابه اجمعین

فرمان عالیقدر امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی در مورد انفاذ قانون امر بالمعروف و نهی عن المنکر؛

شماره (1)، تاریخ 1446/1/3 هـ ق

ماده اول: قانون امر بالمعروف و نهی عن المنکر را در (1) مقدمه، (4) فصل و (35) ماده توشیح می نمایم.

ماده دوم: این فرمان از تاریخ توشیح نافذ و همراه با متن قانون متذکره در جریده رسمی نشر گردد.

والسلام علیکم و رحمه الله و برکاته! امیر المؤمنین شیخ القرآن و الحدیث مولوی هبة الله اخندزاده [آخوندزاده]

---

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین و الصلاة و السلام علی سیدالمرسلین و علی آله و اصحابه اجمعین

 قانون امر بالمعروف و نهی عن المنکر

مقدمه

ماده اول: این قانون بر اساس فرمان شماره 9 مورخ 1444/3/28 هـ ق که مطابق ۱۴۰۱/۸/۲ هـ ش عالیقدر امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی می‌باشد، ترتیب شده است.

اهداف

ماده دوم: اهداف این قانون عبارت است از:

1 ـ تنظیم امور مربوط به امر بالمعروف و نهی عن المنکر.

2 ـ تنظیم امور مربوط به وظایف و صلاحیت های محتسبین.

اصطلاحات

ماده سوم: اصطلاحات آتی در این قانون معانی ذیل را افاده مینماید:

1 ـ احتساب: امرکردن به عمل معروف شرعی و منع کردن از منکر، مطابق احکام شریعت و این قانون توسط محتسب می‌باشد.

2 ـ محتسب: شخصی است که از طرف امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی یا شخصی که از طرف امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی به وی صلاحیت داده شده باشد، به اجرای وظیفه احتساب گماشته شده باشد.

3 ـ محتسب‌فیه: هر آن چیزی است که در آن از طرف محتسب، احتساب صورت می‌گیرد.

4 ـ معروف (محتسب‌فیه): قول یا عملی است که شریعت آن را نیک شمرده باشد.

5 ـ امر بالمعروف: امر به اتباع رسول الله صلی الله علیه و سلم عمل کردن به شریعت می‌باشد.

6 ـ منکر (محتسب‌فیه): قول یا عملی است که شریعت آن را بد شمرده باشد.

7 ـ نهی عن المنکر: منع کردن از انجام منکرات می‌باشد.

8 ـ محتسب علیه: شخصی است که از طرف محتسب به وی امر به معروف می‌شود و از منکر منع می‌گردد.

9 ـ تعزیر: تأدیبی است که مطابق احکام شریعت اسلامی و این قانون، توسط محتسب در حالت انجام منکر علنی در حق الله، تطبیق می‌شود.

10 ـ حجاب شرعی: به لباسی گفته می‌شود که تمام بدن و روی زن را از نامحرمان می‌پوشاند؛ نازک، کوتاه و چسپ [چسب] نباشد.

ساحه تطبیق

ماده چهارم: این قانون در تمام ادارات، اماکن عمومی و بر اشخاصی که در قلمرو افغانستان اقامت دارند، تطبیق می‌شود.

مرجع تطبیق

ماده پنجم: وزارت امر بالمعروف، نهی عن المنکر و سمع شکایات، مرجع تطبیق احکام این قانون است.

اقامه معروفات و منع کردن از منکرات

ماده ششم:

1 ـ وزارت امر بالمعروف، نهی عن المنکر و سمع شکایات، مطابق احکام شریعت اسلامی و فقه حنفی، به امر کردن معروفات و منع کردن از منکرات مکلف است.

2 ـ وزارت امر بالمعروف، نهی عن المنکر و سمع شکایات مکلف است که میان مردم صلح و برادری را تأمین نموده و آنها را از تعصبات قومی، زبانی و سمتی منع نماید.

حصر (خاص) کردن اقامه معروف و تغییر منکر

ماده هفتم: امر بالمعروف و نهی عن المنکر را هر آن شخصی کرده می‌تواند که قدرت داشته باشد، مگر بنابر مکلفیت منحصر به محتسب می‌باشد.

نام اختصاری:

ماده هشتم: وزارت امر بالمعروف، نهی عن المنکر و سمع شکایات، منبعد در این قانون به نام وزارت یاد می‌شود.

 فصل اول- شرایط، آداب و اصول مربوط به محتسب، محتسب‌علیه، محتسب‌فیه و احتساب

شرایط و صفات محتسب

ماده نهم:

1 ـ شخصی به حیث محتسب تعیین شده میتواند که دارای شرایط ذیل باشد:

1) اسلام.

2) مکلفیت (عقل و بلوغ).

3) داشتن علم به آن احکام شریعت اسلامی که امر یا از آن نهی می نماید.

4) داشتن گمان غالب در حالت تغییر منکر به ازاله منکر و در حالت امر بالمعروف به نفع و تأثیر آن.

5) عدل.

6) داشتن قدرت به امر و نهی کردن.

2 ـ شخصی که به حیث محتسب فعالیت می نماید باید صفات ذیل را داشته باشد:

1) پابند به معروفات و اجتناب کننده از هر نوع منکرات باشد.

2) مخلص باشد (جهت ریاء، منفعت دنیوی و جلب تعظیم مردم نباشد).

3) مهربان باشد.

4) حلیم و صابر باشد.

آداب و اصول مربوط به محتسب و احتساب

ماده دهم: آداب و اصول محتسب و احتساب قرار ذیل است:

1 ـ رعایت شخصیت و کرامت انسانی هر شخص و حسن سلوک با وی حین امر بالمعروف و نهی عن المنکر.

2 ـ منع کردن از منکری که آن را به چشم ببیند.

3 ـ منع کردن از منکری که آن را به گوش می شنود.

4 ـ اجتناب از معلوم کردن گناهان پنهان اشخاص، تجسس و داخل شدن به حریم آنها حین امر بالمعروف و نهی عن المنکر، مگر اینکه شریعت اسلامی اجازه داده باشد.

5 ـ منع کردن از منکری که موجودیت آن با اخبار دو شخص مقبول الشهادت ثابت گردد.

6 ـ منع کردن از منکر به طریقه‌ای که منجر به منکر مساوی یا منکر بزرگ نشود.

7 ـ رعایت عدالت و تبعیض نکردن در اقامه معروفات و ازاله منکرات.

8 ـ ترجیح دادن اهم بر مهم حین امر بالمعروف و نهی عن المنکر.

9 ـ شناساندن زشتی فعل منکر به فاعل منکر.

10 ـ وعظ و نصیحت کردن با نرمی.

11 ـ منع به دست، در صورتی است که ترس از به میان آمدن مفسده بزرگ نباشد.

شرایط مربوط به محتسب‌علیه

ماده یازدهم:

(1) ـ شرایط مربوط به محتسب علیه عبارت است از:

1) مشغول شدن به منکری که نکردن آن شرعاً واجب باشد.

) ترک عمل نیکی که کردن آن شرعاً واجب باشد.

(2) ـ امر به معروف و منع از منکر از طرف محتسب به محتسب‌علیه، وقتی واجب است که شرایط مندرج فقره (1) این ماده در محتسب علیه موجود گردد.

شرایط مربوط به محتسب‌فیه

ماده دوازدهم: شرایط مربوط به محتسب‌فیه عبارت است از:

1 ـ محتسب‌فیه یا مقدمات آن فی الحال موجود باشد.

2 ـ محتسب‌فیه بدون از تجسس طوری آشکار شود که محتسب آن را ببیند و یا بشنود و یا مطابق احکام این قانون، طور موثق برایش خبر برسد.

3 ـ منکری که طور آشکار صورت میگیرد (معلوم کردن آن به تجسس نیاز نداشته باشد).

احکام مربوط به حجاب زن

ماده سیزدهم:

1 ـ ستر تمام بدن زن لازمی است.

2 ـ پنهان کردن روی زن به سبب ترس از فتنه ضروری است.

3 ـ صدای زنان (بلند خواندن آهنگ‌ها، نعت‌ها و قرائت در مجمع) عورت است.

4 ـ لباس زنان، نازک، کوتاه و چسپ [چسب] نباشد.

5 ـ زنان مسلمان مکلف‌اند که بدن و روی خویش را از مردان نامحرم پنهان کنند.

6 ـ ستر زنان مسلمان و صالح از زنان کافر و فاسق از ترس فتنه واجب است.

7 ـ نظر کردن مردان بالغ بیگانه به بدن و روی زنان و نظر کردن زنان بالغ به مردان بیگانه حرام است.

8 ـ هرگاه زن بالغ برای حاجت ضروری از خانه خویش بیرون شد، مکلف است که صدا، روی و بدن خود را ستر نماید.

احکام ستر مربوط به مردان:

ماده چهاردهم:

1 ـ عورت مرد از زیر ناف الی زانوها و زانو نیز عورت است.

2 ـ مرد مکلف است که حکم مندرج فقره (1) این ماده و سایر احکام مربوط به ستر را عملی نماید.

3 ـ مرد مکلف است، حین سرگرمی و ورزش طوری لباس بپوشد که عورتش در آن پنهان باشد، البته لباسی که زیاد چسپ نباشد و شکل اعضا در آن آشکار نشود.

مکلفیت محتسب در رابطه به ستر

ماده پانزدهم: محتسب مکلف است که مطابق احکام این قانون، در رابطه به ستر مردان و زنان، امر بالمعروف و نهی عن المنکر نماید.

فصل دوم- مسئولیت‌ها و وظایف محتسب

مسئولیت محتسب در رابطه با تعظیم شعایر اسلامی، انبیاء علی نبینا و علیهم الصلاة و السلام، صحابه کرام رضی الله تعالی عنهم و سلف صالحین رحمهم الله تعالی

ماده شانزدهم:

1 ـ محتسب مسئولیت دارد، کارمندان امارتی و مردم عام را مطابق شریعت به تعظیم (قدردانی) شعایر اسلامی، انبیاء علی نبینا و علیهم الصلاة و السلام، صحابه کرام رضی الله تعالی عنهم و سلف صلاحین رحمهم الله تعالی مکلف نماید.

2 ـ محتسب مسئولیت دارد، متخلف از حکم مندرج فقره (1) این ماده را مطابق احکام این قانون تعزیر نماید.

مسئولیت محتسب در رابطه به مطبوعات و اطلاعات

ماده هفدهم: محتسب مسئولیت دارد، مسئولین مطبوعات و اطلاعات را حین نشر مطالب به رعایت کردن معروفات ذیل مکلف نماید:

1 ـ نشر مطالبی که از شریعت و مذهب مخالف نباشد.

2 ـ نشر مطالبی که تحقیر و توهین مسلمان در آن نباشد.

3 ـ نشر مطالبی که عکس های ذی‌روح (جاندار) در آن نباشد.

مسئولیت محتسب در رابطه به تجار، کسبه‌کاران و دهقانان

ماده هجدهم: محتسب مسئولیت دارد تجار، کسبه‌کاران و دهقانان را در معاملات و اجراآتشان، به رعایت موارد ذیل مکلف نماید:

1 ـ مکلف کردن به ادای نماز با جماعت در مسجد، در اوقات معین.

2 ـ مکلف کردن به پرداخت به موقع زکات، عشر و سایر مکلفیت‌های مالی به مستحقین.

3 ـ مکلف کردن به انجام معاملات مطابق احکام فقه حنفی.

4 ـ مکلف کردن به منع از ربا (سود)، احتکار (ذخیره کردن ارزاق تجارتی به نیت قیمت شدن)، غش (پوشانیدن عیب مبیعه و چل کردن)، تطفیف (تنقیص در وزن، پیمانه و گزانه)، نجش (تحریک مشتری به گرفتن سودا)، بی‌انصافی، سوگند اداء کردن، دروغ و سایر اعمال غیرشرعی مربوط به معاملات.

5 ـ منع کردن از فروش و خرید اشیایی که شرعاً حرام یا غیرقانونی باشد، مانند: شراب، گوشت حرام، خون، اسلحه، مهمات و تجهیزات نظامی و مجسمه‌های اشیای جاندار.

6 ـ منع کردن از استفاده مجسمه‌های اشیای جاندار به هدف اشتهارات.

7 ـ منع کردن از فروش و استعمال اعضای انسان، مانند: گُرده (کُلیه)، جگر، چشم و موها.

مسئولیت محتسب در رابطه به محلات سیاحت و سرگرمی

ماده نزدهم [نوزدهم]: محتسب مسئولیت دارد، مسئولین محلات سیاحت و سرگرمی را به رعایت کردن موارد ذیل مکلف نماید:

1 ـ اعمار مسجد جهت اداء کردن نماز جماعت.

2 ـ مکلف کردن مسئولین و سیاحت‌کنندگان به اداء کردن جماعت در مسجد.

مسئولیت محتسب در رابطه به موترهای مسافربری و باربری، موترسایکل‌ها و سایر وسایط

ماده بیستم: محتسب مسئولیت دارد، مسئولین و رانندگان وسایط نقلیه را به رعایت کردن موارد ذیل مکلف نماید:

1 ـ منع کردن از پخش موسیقی.

2 ـ مکلف کردن به منع از استعمال و قاچاق مواد مخدر.

3 ـ مکلف کردن به منع نمودن از انتقال زنان بی‌حجاب.

4 ـ مکلف کردن به جلوگیری از نشستن و اختلاط زنان با مردان نامحرم.

5 ـ اجتناب از انتقال زنان بدون محرم شرعی عاقل و بالغ.

6 ـ مکلف کردن شرکت‌های وسایط نقلیه به این که به وسایط نقلیه مربوط خویش طوری ترتیب آماده نمایند که رانندگان و مسافرین، نمازها را در وقت معین اداء کنند.

مسئولیت محتسب در رابطه به حمام‌ها

ماده بیست و یکم: محتسب مسئولیت دارد، مردم را به پنهان کردن عورت در حمام‌های عمومی و حین آب‌بازی، مکلف نماید.

مسئولیت محتسب در رابطه به منکرات خاص

ماده بیست و دوم: محتسب مسئولیت دارد از منکرات خاص ذیل جلوگیری نماید:

1 ـ زنا، اگر به زور باشد یا به رضاء، اگر پنهان باشد یا آشکار باشد، همچنین نکاح به طریقه متعه نیز جایز نیست.

2 ـ زنکه‌بازی.

3 ـ سحاق (همجنس‌بازی زنان).

4 ـ لواطت؛ گرچه با زن خود نیز باشد.

5 ـ بچه‌بازی.

6 ـ قمار (تخم جنگی، تشله‌بازی، بجل انداختن، چهارمغزبازی و غیره).

7 ـ ایجاد زمینه و اسباب به زنا، زنکه‌بازی، سحاق، لواطت، بچه‌بازی و قمار.

8 ـ جنگ انداختن سگ‌ها، مرغ‌ها، بودنه‌ها (کرک‌ها)، کبک‌ها و سایر حیوانات و پرندگان.

9 ـ سوء استفاده از تیپ [Tape - نوار]، رادیو و سایر اشیای مانند آن و تهیه و تماشای عکس و فیلم اشیای ذی‌روح در کمپیوتر، موبایل و سایر اشیای مانند آن.

10 ـ خارج شدن صدای زن یا موسیقی بیرون از خانه یا مجلس.

11 ـ استعمال، خرید، فروش، نگهداری و قاچاق مسکرات (اشیای نشه‌آور و شراب).

12 ـ برهنه نمودن عورت.

13 ـ بی‌حجابی نمودن.

14 ـ ترک و قضاء کردن نماز.

15 ـ ترک فرایض و واجبات نماز.

16ـ اداء نکردن نماز با جماعت.

۱۷ ـ خوردن روزه.

18 ـ تراشیدن ریش و کم کردن آن از قبضه.

19 ـ اصالح موها بر خلاف شریعت اسلامی.

20 ـ دوستی و کمک با کفار و مشابهت صورت و سیرت با آنها.

21 ـ نوروز، شب یلدا، آتش‌بازی از طرف مسلمانان و مانند این‌ها سایر روزهایی که در بین مسلمانان مروج است و در شریعت اصل ندارد.

22 ـ استعمال و ترویج صلیب، نیکتایی و مانند آن سایر نشانه‌های غیرشرعی.

23 ـ انجام و ترویج بدعات مستقبحات مشخص شده در کتاب‌های معتبر فقه حنفی.

24 ـ نافرمانی از والدین.

25 ـ ضایع کردن حقوق مردم.

26 ـ رفتار زشت با یتیمان و مظلومان.

مسئولیت محتسب در رابطه به ذمی، مستأمن، طفل و دیوانه

ماده بیست و سوم:

1 ـ محتسب مسئولیت دارد، ذمی‌ها و مستأمنین را از اجرای علنی منکرات منع نماید.

2 ـ هرگاه منکر از طرف طفل یا دیوانه ظاهر شود، محتسب مسئولیت دارد، از منکر جلوگیری نماید.

فصل سوم- تعزیرات

تعزیر توسط محتسب

ماده بیست و چهارم:

1 ـ شخصی که بطور علنی عمل منکر را انجام می‌دهد، با توجه به معصیت و مرتکب آن، توسط محتسب قرار ذیل تعزیر داده می‌شود:

1) توصیه.

2) تخویف (ترساندن) از عذاب الله تعالی.

3) تنبیه و تهدید به الفاظ قهرآمیز.

4) تعزیر مرتکب منکر با تلف مال.

5) حبس از یک ساعت الی بیست و چهار ساعت در محابس عمومی.

6) حبس از یک روز الی سه روز در محابس عمومی.

7) جزایی که محتسب آن را مناسب بداند و مختص به محاکم نباشد.

2 ـ محتسب مکلف است مراتب تعزیر مندرج فقره (1) این ماده را حین امر بالمعروف و نهی عن المنکر رعایت نماید.

صلاحیت‌های رئیس و آمر در رابطه به تعزیر

ماده بیست و پنجم:

1 ـ رؤسای شهری و ولایتی امر بالمعروف و نهی عن المنکر صلاحیت دارند، تعزیرات مندرح اجزای 1، 2، 3، 4، 5، 6 و 7 ماده بیست و چهارم را با توجه به معصیت و مرتکب آن بدهند.

2 ـ آمران حوزه‌ها و ولسوالی‌های امر بالمعروف و نهی عن المنکر صلاحیت دارند، تعزیرات مندرج اجزای 4، 5، 6 و 7 ماده بیست و چهارم را در مشوره با رئیس مربوط، با توجه به معصیت و مرتکب آن بدهند.

3 ـ هرگاه شخص متخلف بعد از تطبیق حکم مندرج فقره‌های 1 و 2 این ماده اصلاح نشود، به محکمه معرفی می‌گردد.

حالات معرفی متخلف به محکمه مربوطه

ماده بیست و ششم: محتسب در حالات ذیل، متخلف را به محکمه مربوطه معرفی می نماید:

1 ـ هرگاه شخصی بدون عذر شرعی، نماز و فرایض و واجبات آن را به طور تکراری ترک نماید.

2 ـ هرگاه شخصی بدون عذر موجه، نماز جماعت را به طور تکراری ترک نماید.

3 ـ هرگاه اهالی منطقه، به طور گروهی اذان و ادای نماز با جماعت را ترک نمایند.

۴ ـ هرگاه شخصی بدون عذر شرعی، روزه ماه مبارک رمضان را نمی‌گیرد.

5 ـ هرگاه اولاد نافرمانی والدین را تکرار نمایند.

6 ـ هرگاه شخصی با یتیم رفتار زشت نماید یا مال وی را ضایع کند.

7 ـ هرگاه شخصی تمام معروفاتی که انجام دادن آن لازم باشد، باز هم انجام نمی‌دهد و یا تمام منکراتی که اجتناب کردن از آن لازم باشد، اجتناب نمی نماید.

مسئولیت محتسب در مورد محبوسین خویش

ماده بیست و هفتم:

1 ـ محتسبین مکلف‌اند، محبوسینی را که مدت حبس آنها پایان یافته باشد، بدون تأخیر رها نمایند.

2 ـ محتسبین مکلف‌اند، از اداء کردن عبادت و رفع نیازهای ضروری و فراهم نمودن سهولت‌های لازم برای محبوسین نظارت و توصیه کنند.

فصل چهارم- احکام متفرقه

تأمین روابط عمومی

ماده بیست و هشتم: وزارت مکلف است، به منظور موارد ذیل، با علمای دینی، استادان مدارس، مکاتب و تحصیلات عالی و اشخاص متنفذ دیندار مشوره نماید.

1 ـ در اقامه معروفات و ازاله منکرات.

2 ـ به هدف جلوگیری از ترویج منکرات، از طرف دشمنان اسلام.

نظارت

ماده بیست و نهم: وزارت مکلف است از عملکرد موظفین امر بالمعروف، نهی عن المنکر و سمع شکایات نظارت نماید.

گزارش:

ماده سی‌ام:

1 ـ موظفین وزات مکلف‌اند، از اجراآت و فعالیت‌های خویش به وزارت گزارش ارائه نمایند.

2 ـ وزارت مکلف است، از اجراآت و فعالیت‌های خویش به دفتر عالیقدر امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی گزارش ارائه نماید.

تعلیم و تربیه محتسبین و کارمندان:

ماده سی و یکم: وزارت مکلف است، با نظرداشت شرایط، برای محتسبین و کارمندان خویش در رابطه به احکام این قانون و سایر اسناد تقنینی مربوط و اصول و طریقه‌های مؤثر امر بالمعروف، نهی عن المنکر و سمع شکایات، سیمینارهای تعلیمی و تربیتی را دایر نماید.

استهداء

ماده سی و دوم: هرگاه محتسب با عملی مواجه شود که در این قانون یا سایر اسناد تقنینی مربوط در مورد آن وضاحت نشده باشد، مکلف است که در مورد موضوع به رئیس مربوط اطلاع دهد تا از طریق مسئول مافوق از عالیقدر امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی هدایت و رهنمایی طلب نماید.

دریافت همکاری (کمک)

ماده سی و سوم: وزارت مکلف است از طریق مسئولین ولایتی خویش طرزالعمل‌های کاری امر بالمعروف، نهی عن المنکر و سمع شکایات را در ساحه با سایر مسئولین ولایت مربوط شریک و همکاری (کمک) آنها را دریافت نماید.

پیشنهاد طرز العمل و لایحه:

ماده سی و چهارم: وزارت به منظور تطبیق بهتر احکام این قانون، طرزالعمل‌ها و لوایح را ترتیب و آن را جهت منظوری به حضور عالیقدر امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی پیشنهاد نماید.

انفاذ:

ماده سی و پنجم: این قانون از تاریخ توشیح نافذ و در جریده رسمی نشر گردد. سایر قوانینی که از طرف عالیقدر امیرالمؤمنین حفظه الله تعالی تائید یا توشیح نشده باشد یا مغایر این قانون باشد، ملغی است.