مذاکرات جلسه ۱۰ تیر ۱۲۸۶ مجلس شورای ملی: تلگراف شیخ فضل‌الله نوری

مذاکرات روز سه شنبه ۲۰ جمادی الاولی ۱۳۲۵ دارالشورای ملی

خلاصه مذاکرات روز یکشنبه ۱۸ را آقا میرزا طاهر قرائت کردند.

بدایتا شروع بقرائت نظامنامه وزارت داخله شد. مواد و فصولی که راجع بدستورالعمل حکام بود تنقیح شده بود در مجلس قرائت شد.

پس از قرائت چند فصل، رئیس اظهار کردند که تلگرافی از حضرت عبدالعظیم به زنجان شده و از قراری که میگویند بهمین مضمون چهارده تلگراف بسایر ولایات شده است حالا می‌خوانند معلوم می‌شود.

قرائت شد.

(صورت تلگراف نمره ۹۵)

از زنجان بطهران

حضور مبارک رئیس و اعضای مجلس مقدس دامت برکاتهم الیوم تلگرافی بمضمون ذیل: «حضور حجج اسلام دامت برکاتهم فصلی دایر به حفظ قوانین اسلام و هیئت مجتهدین عظام و سایر اصلاحات مردود و مکنون منکشف. عموم متحیر. اساس دین متزلزل. جهت پیش‌آمد غیر معهود اغلب علما به حکم تکلیف، مهاجر به زاویه مقدس عازم عتبات. موقع اقدامات لازم. (فضل‌الله نوری)، (احمدالحسینی الطباطبائی)، (احمدالحسینی عراقی)، (علی)، (علی اکبر)» رسید. آخوند ملاقربانعلی بدست برادرزاده خودش داده بمدرسه شاهی که چند ماهست ضبط کرده، جمعی از اشرار و طلاب را جمع کرده خیال دارند فردا باز افسادی برپا نمایند، بلکه بتوانند بازاری بسته باشند. محض اطلاع عرض شد تا چه وقت خون جگر از این شخص مخبط بخوریم، تا چه اندازه روزگار ولایت اینطور خواهد گذشت؟ چرا دولت و اعضای مجلس مقدس حکم این شخص مفسد مخبط را نمی‌فرمایند؟ چرا حضرت والا امیراعظم که مامور تنبیه اشرار است حرکت نمی‌فرمایند؟ به ذات پاک پروردگار شب و روز برای مردم آسودگی و امنیت نیست استدعا داریم در قلع این اشرار اقدام فوری فرمایید والا خیال مفسده عظیمه دارند و کشتار زیاد خواهد شد. انجمن زنجان.

آقا میرزا سید محمد مجتهد – این تلگراف از کجا و به کی مخابره شده؟

رئیس - این تلگراف از زنجان بمجلس شده که تلگرافی از طرف جناب حاج شیخ فضل الله به مضمونی که قرائت شد به آنجا مخابره شده.

آقا میرزا محمود خوانساری – آیا تلگراف خانه باید مواظب حفظ امنیت باشد یا نه؟ اینگونه تلگرافات را که باعث قتل و غارت است می‌کنند آیا خیانت نیست؟

صدیق حضرت - این که تاکنون گفته شد که ادارات دولتی به مقاطعه داده نشود محض همین است در هیچ دولتی اینگونه تلگرافات نمی‌شود.

اسدالله میرزا – اولا در قانون اساسی قید شده که تلگرافات رمز مجاز است؛ ثانیا صدیق حضرت گفتند که در سایر ممالک اینگونه تلگرافات نمی‌شود شما هر تلگرافی که از آن مهیج تر نباشد بدهید مخابره می‌کنند ولی فی الفور ضبطیه حاضر است ممانعت می‌نماید؛ ثالثا اینگونه تلگرافات در تمام نقاط منتج نتیجه نخواهد شد مگر در دو سه ولایت که مثل حاجی آقا محسن و غیر او باشند.

سید الحکما – در مسئله تلگرافات رمزی صحیح است اما اینکه در همه جا منتج نخواهد شد معلوم نیست شاید باعث تولید خیلی مفسده‌ها بشود.

آقا سید حسن تقی زاده – در موقعی که این تگلرافات رسیده عنوان کردن تلگراف خانه خارج از موضوع اهم است این مطلب باید در جزء صدم گفتگو شود شما در اصل اساس گفتگو نمایید تلگراف و پست آزاد است.

آقا میرزا سید محمد مجتهد – چاره فساد را باید کرد.

اسدالله میرزا – ممکن است وکلای ولایات تلگرافی بولایات خود بکنند که همچو تلگرافی رسیده اسباب توحش نشود این اشخاص می‌خواهند اساس را بر هم بزنند. (گفتند صحیح است).

حاج محمد اسمعیل آقا - این تلگراف را به اولیای دولت ارائه نمایید یا امشب علاج کنند یا واگذار به ملت نماید تا خودشان علاج کنند.

آقا میرزا سید محمد مجتهد – خیال اینها جز فساد چیزی نیست. گفتگوی ما در یک کلمه بود که علمای نظار جزو مجلس باشند آنها میگویند در خارج از مجلس باشند. علاوه کاغذی به شاه نوشته که ما می‌رویم به قم و تمام علماء را جمع کرده و چه کارها می‌کنیم. یعنی که سلطنت شما به باد برود. و از آن گذشته نوشته‌اند که مجلس به اصول اربعه ما کار نداشته باشد توحید، نبوت، امامت، معاد. من نمیدانم اینها چه ربطی بمجلس دارد. کار از اینها گذشته، یا دولت رفع نماید یا واگذار به ملت کند.

آقا شیخ یوسف – خدمت اینگونه حجج اسلامی که امروز اسلام از وجود مبارکشان هیجانی دارد عرض می‌کنم شما چه اقدامی در پیشرفت احکام اسلام و چه خدمتی به مسلمین تاکنون کرده‌اید؟ کدام مریض‌خانه را دایر ساختید؟ کدام مدرسه را تاسیس نمودید؟ جز اینکه منهیات شرع شیوع داشت و شما مشغول به خود بودید. حالا که خلق به هیجان آمده می‌خواهند حفظ اسلام و مملکت را بکنند، ممانعت می‌نمایید.

وکیل الرعایا- همین که گفته شد رفع آنها را از وزارت داخله بخواهند صحیح است و در حقیقت اینگونه اشخاص مستحق مجازات سخت می‌باشند.

آقا میرزا فضلعلی آقا – از نحوست دو ظلم ما باین مجلس رسیدیم یکی از دیوان یکی از چنین علما هیچوقت ما چنین علما را علما نمی‌دانستیم حالا هم نخواهیم دانست ولی تا حال با ما راه رفتند و ما هم با آنها راه رفتیم اما بعد از این باید بمردم فهماند که آنها جزو علما نیستند و در این تلگراف ذکر شده که جناب ملاقربانعلی اقداماتی نموده معلوم نیست چه کرده باشد ایشان مخالف مشروطیت نیستند اگر نسبت داده شود ظلم است پس باید تحقیق کرد که ایشان هم مخالف با مشروطیت هستند یا نه؟

آقا میرزا سید محمد مجتهد – جناب آخوند هیچوقت از خانه بیرون نمیاید و خبر از جایی ندارد. اینها کار آدمهای ایشان است.

لسان الحکما – خوبست حجج اسلام تلگرافی به آخوند مخابره نمایند.

آقا میرزا سید محمدمجتهد – ثمر ندارد نمی‌گذارند به او برسد.

موتمن الممالک – جناب آخوند را هر قدر منزه بدانید صحیح است ولی اتباع ایشان در نهایت شرارت هستند.

آقا سید حسن تقی زاده – باز عرض می‌کنم که مذاکره در تلگراف خانه و کسان جناب آخوند نباید بشود اول باید کسی که در اینجا باعث این مفسده شده و در حقیقت باعث قتل حکومت زنجان و همچنین سبب اغتشاش‌های سایر ولایات گردیده چاره او را باید کرد.

آقا میرزا سید محمد مجتهد – آنچه لازمه مساعدت بود با این مرد کردیم. پیغام دادیم آدم فرستادیم و گفتیم بیاییم شما را بیاوریم و ملت را وادار نماییم که از شما استقبال نماید، ابدا متقاعد نشد و جز تخریب اساس مشروطیت هیچ غرضی ندارد.

حاجی میرزا ابراهیم آقا- اعتقاد بنده این است که این نوع علما ضررشان بر اسلام از همه چیز زیادتر است. بعد از آنکه حضرت حجة الاسلام آن اقدام را فرمودند اساس مشروطیت در اسلام برقرار شد و بر تمام عالم و خودمان مبرهن گردید که اسلام مانع از تمدن و ترقی نیست ولی وقتی که چنین شخصی پیشوا باشد که رشوه بگیرد و خاک مملکت را بفروشد، باعث سستی عقاید اکثر عوام خواهد شد و اجانب گمان می‌کنند که اسلام مانع از ترقیست. پس باید معرفی اینگونه علما را بمردم کرد.

آقا شیخ حسین – می‌خواهم این صدا را بتمام موکلین رسانم که ما رعیت حضرت حجة عصر (ع) هستیم. آن حضرت امر فرموده اطاعت عالم را بنماییم ولی آن عالم باید دارای سه صفت باشد: «صائنا لدینه تارکا لهویه مطیعا لامر مولاه» وقتی که دارای این سه صفت نباشد آن عالم هم مثل سایر ناس است و واجب‌الاطاعه نیست.

حاج سید عبدالحسین شهشهانی – بنا شد کسی که فتنه در بلاد اسلام بکند آن آیه که در این خصوص وارد شده‌ باید خواند و حکمش معلوم است. حال من نمی‌گویم که محض این تلگراف مردم بهم خواهند ریخت ولی امروزه تکلیف این است که تمام یکی شده حفظ امنیت اسلام را نمایید. شما که وکلایید و علما حاضرند همه شیعه هستید، اینکه می‌گوید «مکنونات خواطر مکشوف» این مرد می‌خواهد تمام را نسبت به کفر بدهد. یک علاجی بکنید. آن فصل نظارت علما که بجهة حفظ اسلام ضمیمه قانون اساسی شده به همه جا تلگرافات کنید و بمردم بفهمانید که این مرد غرضی جز فساد ندارد و اینکه گفته شد باز از دولت رفع این مفاسد خواسته شود، باید طوری خواست که دیگر دولت غیر از چاره فوری مفری نداشته باشد.

آقا شیخ یوسف – آیا آقایان علما نجف، شیخ را نمی‌شناسند؟ خدمت آقای حاجی میرزا حسین نوری بودم، می‌فرمود این وجود طوری مستغرق در دنیا و مفطور به فساد است که مثل ندارد.

مجلس ختم شد.