مصوبه شماره ۳ جلسه شماره ۱۷۷ مورخ ۱۳۹۲/۸/۱۲ کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات: آیین‌نامه جامع ساماندهی نشانی‌های عددی اینترنتی کشور

مصوبات کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات

مصوبه شماره 3 جلسه شماره 177 مورخ 12/8/1392

کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات در جلسه شماره 177 مورخ ۱۳۹۲/۸/۱۲ "آیین‌نامه جامع ساماندهی نشانی‌های عددی اینترنتی در کشور" را در 14 ماده و 3 تبصره به شرح زیر تصویب و جایگزین آیین‌نامه‌های مصوب شماره 106 مورخ ۱۳۸۹/۱۲/۱ و شماره 120 مورخ ۱۳۹۰/۶/۲۷ کرد.

آیین‌نامه جامع ساماندهی نشانی‌­های عددی اینترنتی کشور

مقدمه:

با توجه به این‌که هر کاربر برای اتصال به شبکه ملی اطلاعات و اینترنت و استفاده از خدمات آن‌ها، حداقل به یک نشانی IP معتبر نیاز دارد و این نیاز باعث شده تجارت IPv4 در جهان رونق گرفته و بازار خرید، فروش و اجاره آن در کشور نیز رو به افزایش باشد، مدیریت و ساماندهی نشانی­‌های عددی اینترنتی و مهندسی مجدد آن­ها در کشور ضروری است. کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات به ‌منظور ایجاد، توسعه و مدیریت شبکه‌ی ملی اطلاعات و تشکیل بانک اطلاعاتی متمرکز و همچنین مدیریت مهاجرت به نسخه شش، جلوگیری از بحران کمبود نشانی­‌های عددی‌ اینترنتی نسخه چهار، ساماندهی نقل و انتقال IPv4 در کشور و نیز ایجاد امنیت در شبکه ملی اطلاعات و شبکه IP  کشوری آیین­نامه به شرح زیر را تصویب کرد.

ماده 1 - تعاریف:

عبارات و اصطلاحاتی که در این آیین‌نامه به ­کار برده می شوند، هر یک دارای معانی به شرح ذیل است:

• کمیسیون: کمیسیون تنظیم مقررات ارتباطات
• سازمان: سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی
• مجری: سازمان فناوری اطلاعات ایران
• نشانی^[1] IP: نشانی پروتکل اینترنت، برچسب عددی است که به تجهیزات در شبکه­‌های رایانه‌­ای اختصاص پیدا می­کند و به منظور اتصال بین گره­های شبکه^[2] استفاده می­شود.
• منابع عددی اینترنتی: شامل نشانی­‌های IPv4 و IPv6، شماره درگاه^[3]، نشانی ENUM و سامانه خودکار^[4] است.
• واگذار کننده: هر شخص حقیقی یا حقوقی که یک بازه از نشانی‌های IP خود را به صورت موقت یا دایم به شخص دیگری منتقل می‌کند.
• دریافت‌کننده: هر شخص حقیقی یا حقوقی که یک بازه از نشانی‌های IP را به صورت موقت یا دایم از واگذارکننده اخذ می‌کند.
• کارگروه تخصیص نشانی: کارگروهی است که توسط مجری برای مدیریت نشانی‌های IP و حل اختلاف در خصوص موارد مرتبط با IP در کشور تشکیل می­شود.
• ثبت‌کننده منطقه‌ای اینترنت یا ^[5]RIR: موسسه بین‌المللی است که اختصاص و ثبت منابع عددی اینترنتی را در منطقه معینی از جهان مدیریت می­کند.
• ثبت‌کننده محلی اینترنت یا ^[6]LIR: اعضای ثبت­‌کننده­‌های منطقه‌­ای اینترنت، ثبت‌کننده محلی اینترنت یا LIR نامیده می­شوند که مسئول تخصیص و ثبت نشانی­ها در سطح کشور یا بخش­هایی از آن هستند.
• نشانی­‌های عمومی ^[7]IP‌: نشانی­‌های IP که در شبکه جهانی اینترنت قابل مسیریابی هستند.
• نشانی­‌های خصوصی^[8]IP: بازه­ای از نشانی­‌های IP است که برای شبکه‌های خصوصی (مانند شبکه داخلی سازمان­ها و شبکه ملی اطلاعات) در نظر گرفته شده و بر اساس سند IETF1918 به شرح جدول زیر است:

• مصرف‌کننده: شخص حقیقی یا حقوقی که از نشانی­‌های IP صرفاً به عنوان کاربر نهایی در داخل کشور استفاده می‌کند.
• تأمین‌کننده نشانیIP: شخص حقیقی یا حقوقی که نشانی­‌های IP را از ثبت‌کننده منطقه‌­ای اینترنت، ثبت‌کننده محلی اینترنت و/یا تأمین‌کننده نشانی IP دیگر دریافت و بین مصرف‌کنندگان، ثبت‌کنندگان محلی اینترنت، تأمین­‌کنندگان خدمت و/یا سایر تأمین­‌کنندگان نشانی IP توزیع می­کند.
• تأمین‌کننده خدمات^[9]: شرکت ارتباطات زیرساخت و کلیه دارندگان پروانه/مجوز ارائه خدمات ارتباطی و فناوری اطلاعات در کشور می‌باشند.
• تخصیص^[10]: اختصاص نشانی از طرف ثبت‌کننده منطقه‌­ای اینترنت به ثبت‌کننده محلی اینترنت.
• واگذاری^[11]: اختصاص نشانی از طرف ثبت‌کننده محلی اینترنت یا تأمین‌کننده به تأمین‌کننده دیگر یا مصرف‌کننده.
• منابع اینترنتی: شامل منابع عددی اینترنتی، نشانی‌دهی لایه‌های مختلف شبکه و نام‌های دامنه^[12]   است.
• سامانه­­: مجموعه­­ی نرم­افزارها و سخت‌­افزارهای تهیه شده توسط مجری برای مدیریت منابع اینترنتی است.
• نقل و انتقال دایم: خرید و فروش نشانی­‌های عددی اینترنتی که به صورت مادام‌­العمر و دایمی خواهد بود. معاوضه دایم نیز در حکم نقل و انتقال دایم می­باشد؛
• نقل و انتقال موقت: اجاره نشانی­‌های عددی اینترنتی. معاوضه موقت نشانی­‌های عددی اینترنتی در حکم اجاره می­باشد؛
• اشخاص مستقل از تامین­‌کنندهPI^[13]: کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی که فاقد شبکه بوده و از ثبت کنندگان محلی اینترنت نشانی عددی اینترنتی دریافت می­کنند.
• مشمولان آیین‌نامه: کلیه‌ی اشخاص حقیقی و حقوقی که با تابعیت ایرانی در قالب ثبت‌کننده محلی اینترنت، تأمین‌کننده نشانی‌های عددی اینترنتی، تأمین­‌کننده خدمات، مصرف‌کننده، واگذارکننده یا دریافت‌کننده و همچنین اشخاص مستقل از تامین­‌کننده نشانی دریافت کرده‌اند.

ماده 2- وظایف و اختیارات مجری:

• مدیریت منابع اینترنتی در کشور و تأمین سامانه‌های مربوطه؛
• فراهم­کردن ابزار و اطلاعات لازم برای دسترسی به سامانه­‌های مرتبط (اعم از نشانی سایت، نام کاربری، کلمه عبور) برای کلیه­ مشمولان آیین‌نامه و ارایه آموزش­های لازم برای استفاده از سامانه­های مذکور؛
• تأمین امنیت سامانه‌­ها و اطلاعات ثبت شده در آن­ها؛
• شناسایی و تعیین تکلیف آن­دسته از نشانی­‌های عددی اینترنتی که به نام ایران اخذ شده ولی استفاده نشده است؛
• ارایه فهرست نشانی­‌های عددی اینترنتی ثبت شده در سامانه­‌ها به تامین­‌کنندگان خدمات؛
• انتشار سه مرحله فراخوان با فواصل زمانی 15 روزه به منظور اطلاع‌­رسانی به مشمولان آیین­نامه برای ثبت نشانی­‌های عددی اینترنتی موضوع این آیین­نامه در مهلت حداکثر تا سه ماهه از تاریخ تصویب.

ماده 3 - وظایف شرکت ارتباطات زیرساخت:

شرکت ارتباطات زیرساخت موظف است:

• از مسیریابی و مسیردهی نشانی­‌های عددی اینترنتی که در فهرست ارایه شده توسط مجری (موضوع بند 2-5) وجود ندارد و سامانه ثبت نشده­اند جلوگیری کند.
• فهرست پیشوند^[14] نشانی­‌های عددی اینترنتی موجود در جداول مسیریابیِ مسیریاب­های درواز­ه‌ای بین‌­الملل خود را حداکثر ظرف مدت 10 روز از تاریخ درخواست مجری در اختیار مجری قرار داده و هر گونه تغییرات آن را نیز به مجری اعلام کند.
• کلیه­ منابع عددی اینترنتی دریافتی و واگذار شده را قبل از استفاده در شبکه در سامانه­ها ثبت کند؛
• با اعلام مجری از هر گونه مسیریابی و مسیردهی نشانی­‌های عددی اینترنتی موضوع بندهای 5-3 و 6-4، اجتناب کند؛
• ترافیک داخل کشور را از ترافیک بین‌الملل جدا کند؛ به طوری که کاربران برای دسترسی به محتواهای داخلی نیازی به ارتباطات بین‌الملل نداشته باشند؛
• هم‌زمان با واگذاری نشانی‌های عددی اینترنتی نسبت به بروز کردن اطلاعات مربوطه در پایگاه داده RIPE اقدام کند؛
• اطلاعات و دسترسی­های لازم را به ­منظور اعمال نظارت کامل (برخط و حضوری) در اختیار مجری قرار دهد.

ماده 4 - وظایف مشمولان آیین‌نامه:

مشمولان آیین­نامه موظف­اند:

• کلیه­ منابع عددی اینترنتی دریافتی و واگذار شده را قبل از استفاده در شبکه در سامانه­‌ها ثبت کنند؛
• فقط از نشانی­‌های عددی تخصیص یافته به خود استفاده کنند؛
• از هر گونه مسیریابی و مسیردهی نشانی­‌های عددی اینترنتی که در سامانه­‌ها ثبت نشده‌­اند، اجتناب کنند؛
• با اعلام مجری از هر گونه مسیریابی و مسیردهی نشانی­‌های عددی اینترنتی موضوع بندهای 5-3 و 6-4، اجتناب کنند؛
• برای ارایه هر گونه خدمت در شبکه اینترنت فقط از نشانی‌های عددی اینترنتی عمومی استفاده کنند؛
• بر اساس دستورالعمل و بخشنامه‌های مجری، ترافیک داخل کشور را از ترافیک بین‌الملل جدا کنند؛ به طوری که کاربران برای دسترسی به محتواهای داخلی نیازی به ارتباطات بین‌الملل نداشته باشند؛
• هم‌زمان با واگذاری نشانی‌های عددی اینترنتی نسبت به بروز کردن اطلاعات مربوطه در پایگاه داده RIPE اقدام کنند؛
• اطلاعات و دسترسی­های لازم را به­ منظور اعمال نظارت کامل (برخط و حضوری) در اختیار مجری قرار دهند.
• آن دسته از مشمولان آیین­نامه که مبادرت به ارایه خدمات میزبانی می­کنند موظفند علاوه بر رعایت موارد فوق­‌الذکر:
  • بر اساس دستورالعمل و بخشنامه‌های مجری، خدمات خود را علاوه بر نشانی‌های عددی اینترنتی عمومی از طریق نشانی‌های عددی اینترنتی خصوصی موضوع ماده 5 نیز عرضه کنند؛
  • به مشترکین مربوطه ابلاغ کنند تا علاوه بر ثبت NS های^[15] اینترنتی، نسبت به ثبت NS­های اینترانتی در سایت "ثبت دامنه‌های کشوری" به نشانی nic.ir نیز اقدام کنند؛
  • تنظیمات DNS ^[16] را طوری انجام دهند که برای ترافیک داخل کشور (ترافیک داخل شبکه ملی اطلاعات) به‌جای نشانی‌های عددی عمومی، نشانی‌های عددی خصوصی موضوع ماده 5 برگردانده شود. بدین منظور ضروری است با تنظیمات زیر در سرورهای DNS مربوطه کلیه‌ ترافیک‌های مربوط به دامنه‌های با پسوند .ir به نشانی‌های عددی اینترنتی اعلامی توسط مجری، ارسال شوند:

zone "ir" IN {

type forward;

forwarders {193.189.122.84; 10.10.37.227};

                     }

ماده 5 - شرایط استفاده از بازه‌ی نشانی‌های خصوصی

• • به‌کارگیری بازه­های 16/12 و 192.168.0/16از نشانی­‌های عددی اینترنتی خصوصی برای کاربردهای درون‌سازمانی مصرف‌کننده بدون این‌که ترافیک آن به شبکه ملی اطلاعات ارسال شود، بلامانع است؛
  • توزیع و مدیریت نشانی‌های خصوصی بازه‌ی 10/8 در شبکه‌ی کشور که برای ایجاد و توسعه شبکه ملی اطلاعات مورد استفاده قرار می‌گیرد، در اختیار و انحصار مجری است. در صورت استفاده غیر مجاز از بازه‌ی­ مذکور، مجری نسبت به اعمال مقررات و اخذ جریمه مطابق جدول شماره 3 اقدام خواهد کرد؛
  • هزینه استفاده از نشانی های خصوصی بازه‌ی 10/8 در شبکه ی کشوری، به شرح جدول شماره 2 است. این مبالغ توسط مجری اخذ و به حساب خزانه داری کل کشور واریز می شود؛
  • کلیه‌ی مشمولان آیین‌نامه که از بازه‌ی نشانی‌های عددی اینترنتی موضوع بند 5-2 در شبکه‌ی خود استفاده می‌کنند و نشانی­‌های آن­ها موجب ایجاد اختلال در کارکرد شبکه ملی اطلاعات می­شود موظف‌اند حداکثر ظرف مدت یک هفته از تاریخ اخطار مجری، نسبت به آزادسازی بازه‌ی مذکور و استفاده از نشانی­‌های جایگزین تخصیصی مجری اقدام کنند. در غیر این صورت با اعلام مجری، تامین­کنندگان خدمات از مسیریابی نشانی‌های عددی عمومی و خصوصی آن­ها جلوگیری خواهند کرد؛
  • صاحبان سامانه های خودکار^[17] مختلف نیز در صورت استفاده از بازه‌ی نشانی‌های 10/8 باید در داخل سامانه خودکار خود از بازه‌ی نشانی‌های مدیریت شده توسط مجری استفاده کنند.

ماده 6 - مدیریت و کنترل نقل و انتقال:

• • هر گونه نقل و انتقال نشانی‌های عددی اینترنتی اعم از موقت و دایم پس از ثبت در سامانه و پرداخت هزینه‌­های مربوط مطابق جدول شماره 2 مجاز است. مبالغ مذکور به منظور جبران هزینه­‌های مدیریت و نگهداری سامانه به مجری پرداخت خواهد شد؛
  • عودت منابع اینترنتی اخذ شده به ثبت‌­کنندگان منطقه‌­ای اینترنت و هرگونه نقل و انتقال آن به خارج از کشور صرفاً با مجوز مجری امکان­پذیر است؛
  • نشانی‌های عددی اینترنتی که در حال حاضر در اجاره هستند باید حداکثر ظرف مدت سه ماه از تاریخ تصویب این آیین­نامه در سامانه ثبت شوند؛
  • نشانی­‌های عددی اینترنتی نسخه 4 اخذ شده باید حداکثر ظرف مدت 24 ساعت از زمان اخذ، در سامانه­‌ها ثبت و حداکثر ظرف مدت 3 ماه از تاریخ ثبت، در شبکه مورد استفاده قرار گیرند. در صورت عدم ثبت و استفاده در مهلت مقرر، با اعلام مجری از مسیریابی و مسیردهی آن­ها جلوگیری خواهد شد.
  • نقل و انتقال دایم نشانی باید به منظور استفاده در شبکه و بر حسب نیاز دریافت‌کننده باشد و وی حق ندارد بازه‌­های نشانی‌ دریافت‌شده را در کم‌تر از یک سال به دیگری واگذار کند؛ در غیر این‌صورت نقل و انتقال انجام شده، در سامانه‌­ها ثبت نشده و مسئولیت آن بر عهده واگذارکننده است؛
  • اولین نقل و انتقال منابع اینترنتی پس از اخذ مستقیم از ثبت­‌کننده‌ منطقه‌­ای اینترنت مشمول بند 6-5 نیست؛
  • هر گونه نقل و انتقال بازه­های نشانی عددی اینترنتی بین دو PI (اشخاص مستقل از تامین­‌کننده)یا دو ثبت­کننده محلی اینترنت یا بین PI و ثبت­کننده محلی اینترنت، پس از اخذ مجوز از کارگروه تخصیص نشانی مجاز است؛
  • مدت اعتبار قراردادهای نقل و انتقال موقت، حداکثر یک‌ سال است.

ماده 7 - ضوابط واگذاری نشانی IP برای ارایه خدمت:

• • تأمین‌کنندگان خدمت باید مطابق جدول ذیل (جدول شماره 1) برای خدمت واگذاری، نشانی IP تأمین کنند.

جدول شماره 1: حداقل تعداد IPv4 مورد نیاز برای واگذاری پهنای باند اختصاصی

تبصره 1: تخصیص نشانی‌های IP اشاره شده در جدول شماره یک بر روی خدمت واگذار شده به مصرف ­کننده، اجباری و رایگان است؛

تبصره 2: تأمین­‌کنندگان خدمات مجازند در صورت درخواست مشترکین با اخذ گزارش توجیهی^[18]  نسبت به واگذاری نشانی­‌های IP مازاد در چارچوب تعرفه­‌های جدول شماره 2 اقدام کنند. در صورت اختلاف طرفین، موضوع به کارگروه تخصیص نشانی ارجاع می‌شود و پذیرش نظر کارگروه برای طرفین الزامی است.

تبصره 3: جدول فوق شامل ارتباطات ADSL نیست.

ماده 8 - سایر موارد:

• • این آیین­نامه شامل نشانی­‌های IP تأمین‌­شده و مصرف­‌شده در محدوده­ مرزهای جمهوری اسلامی ایران است؛
  • عدم اجرای هر یک از تعهدات و تکالیف مندرج در این‌ آیین­نامه تخلف محسوب شده و ضمن جلوگیری از مسیردهی و مسیریابی بازه‌ی نشانی، نسبت به اخذ جریمه مطابق ماده 10 اقدام می­شود؛
  • هزینه‌­های تعیین شده در این آیین‌­نامه به صورت سالانه با پیشنهاد مجری و تصویب کمیسیون قابل بازنگری است؛

ماده 9 - میزان هزینه‌ها:

جدول 2: عناوین و میزان هزینه‌ها

9-1- پرداخت هزینه‌­های موضوع ردیف­های شماره 2 و 3 جدول شماره 2 بر عهده واگذارکننده است.

9-2- استفاده کنندگان از نشانی های خصوصی بازه ی 10/8 موظفند هزینه های استفاده از این نشانی ها را بر اساس ردیف 5 جدول شماره 2 به سازمان بپردازند.

ماده 10- میزان جریمه‌ها:

10-1- مجری مطابق جدول زیر نسبت به اخذ جریمه از متخلفین از مفاد آیین­نامه و واریز آن به خزانه داری کل کشور اقدام  خواهد کرد: 

جدول 3: عناوین و میزان جریمه‌ها

10-2- پرداخت جریمه‌­های موضوع ردیف­های شماره 3، 4 و 5 جدول شماره 3 بر عهده واگذارکننده می باشد. این جریمه‌­ها مازاد بر مبالغ مندرج در جدول شماره 2 اخذ خواهند شد.

ماده 11 - تعرفه‌های نقل و انتقال دایم:

سقف تعرفه‌ نقل و انتقال دایم برای بازه‎های مختلف نشانی‌های IPv4 مطابق جدول زیر است:

جدول 4: تعرفه نقل و انتقال دایم نشانی IPv4

ماده 12 - تعرفه‌های نقل و انتقال موقت:

سقف تعرفه‌ نقل و انتقال موقت برای بازه‎های مختلف نشانی‌های IPv4 مطابق جدول زیر است:

جدول 5: جدول تعرفه نقل و انتقال موقت نشانی IPv4

ماده 13- نظارت:

13-1- نظارت بر حسن اجرای این آیین‌نامه، بر عهده سازمان است.

13-2- در راستای اجرای مفاد این آیین‌نامه مجری می‌تواند رأساً نسبت به صدور دستورالعمل و بخشنامه به کلیه‌ی مشمولان آیین‌نامه اقدام کند.

ماده 14 - مرجع تفسیر و حل اختلاف:

14-1- مرجع تفسیر این آیین‌نامه صرفاً کمیسیون است.

14-2- مرجع حل اختلاف بین مشمولان آیین‌نامه، مجری است که ظرف مدت چهل و پنج (45) روز در خصوص شکایات مطروحه، اتخاذ تصمیم خواهد کرد. تصمیم مجری برای طرفین لازم‌الاجراء است.

[1] Internet Protocol

[Nodes [2

[3] Port Number

[4] Autonomous System

[5] Regional Internet Registry

[6] Local Internet Registry

[7] Public IP Addresses

[8] Private IP Addresses

[9] Service Provider

[10] Allocation

[11] Assignment

[12] Domain Names

[13] Provider Independent

[14] Prefix

[15] Name Server

[16] Domain Name Server

[17] Autonomous System

[18] Justification Report