‌نظام فنی و اجرایی طرح‌های عمرانی کشور [مصوب ۱۳۶۷]

‌هیأت وزیران در جلسه مورخ ۱۳۶۷/۲/۷ بر اساس پیشنهاد شماره 3993 - 8520.50 - 1 مورخ 1366.7.8 وزارت برنامه و بودجه نظام فنی و‌ اجرایی طرح‌های عمرانی کشور را به شرح پیوست تصویب نموده و مقر داشتند.

‌الف) وزارت برنامه و بودجه اقدامات زیر را برای تحقق اصول نظام معمول دارد. 1 - تهیه و پیشنهاد نهادهای نظام و نقش و وظیفه اصلی هر یک، برای تصویب هیأت وزیران 2 - تهیه و پیشنهاد لوایح مورد نیاز به هیأت وزیران جهت تصویب و ارائه به مجلس شورای اسلامی 3 - تهیه و پیشنهاد آیین‌نامه‌های اجرایی نظام برای تصویب هیأت وزیران 4 - تهیه و عناوین دستورالعملهای نظام و برنامه زمان‌بندی تهیه آن با هماهنگی دستگاه‌های اجرایی ذیربط 5 - تهیه و ابلاغ دستورالعملهای نظام طبق برنامه زمان‌بندی یاد شده در قالب اصول کلی نظام و آیین‌نامه‌های اجرایی آن

ب) [حذفی ۱۳۶۷/۱۲/۲۷]

[کلیه دستگاه‌های اجرایی و شوراهای فنی اقدامات و تصمیمات مربوط به تهیه و اجرای طرح‌های عمرانی را با رعایت اصول و آیین‌نامه‌ها و‌ دستورالعملهای مصوب نظام فنی و اجرایی به عمل آورند.]

ج) تا تصویب و ابلاغ ضوابط موضوع بند "‌الف" فوق ضوابط موجود مورد عمل و رعایت دقیق باشد.

‌میرحسین موسوی - نخست‌وزیر

---

‌گستردگی ابعاد و ماهیت فعالیت‌های مربوط به تهیه و تدوین و اجرای برنامه‌های عمرانی و اثرات ناشی از چگونگی انجام آنها و نیز مصرف جم قابل‌توجهی از منابع مای و غیر مالی کشور برای آن. ایجاب می‌نماید که فعالیت‌های مذکور در قالب یک نظم سنجیده هماهنگ تنظیم و اجراء گردیده و بر‌مبنای اصول فنی مورد بهره‌برداری قرار گیرد. نظام فنی و اجرایی که هدف مشخص آن به کارگیری اصول و ضوابط فنی در تنظیم و به ثمر رساندن‌ برنامه‌های عمرانی می‌باشد با توجه به گونه گونی سیستمها و فعالیت‌های آن به شرح زیر تعریف می‌گردد.

‌تعریف - نظام فنی و اجرایی عبارت است از مجموع اصول، روشها، مقررات و ضوابط فنی، حقوق و مالی حاکم بر تهیه، اجراء، بهره‌برداری و ارزشیابی‌ برنامه‌های عمرانی کشور و چگونگی انتخاب و به کارگیری عوامل دست‌اندرکار اجرای آن و نیز تبیین بافت درونی و نحوه ارتباط برونی عوامل مذکور.

‌نظام فنی و اجرایی بر آن قسمت از برنامه‌های عمرانی کشور که مشتمل بر طرح‌های عمرانی و نیز طرح‌های سرمایه‌گذاری شرکتهای دولتی و مؤسسات‌ وابسته به دولت و بخش خصوصی می‌باشد حاکمیت داشته و این مجموعه صرفاً ناظر به ضوابط مربوط به طرح‌های عمرانی کشور می‌باشد. ‌در فرآیند برنامه‌ریزی که مشتمل بر چهار مرحله: 1 - تصمیم‌گیریهای سیاسی و اقتصادی و اجتماعی 2 - تعیین اولویت‌ها و تخصیص منابع 3 - روش اجراء 4 - کنترل و ارزشیابی ‌می‌باشد، نظام فنی و اجرایی به عنوان ارائه دهنده اصول، روشها، معیارها، مقررات و ضوابط فنی حضور خود را از مرحله دوم مطرح و نقش عمده و‌ اساسی را در مراحل سوم و چهارم ایفا می‌نماید.

‌ارکان تشکیل دهنده نظام فنی و اجرایی

‌به طور کی نظام در قالب ارکان مشروحه زیر وظیفه و نقش اصلی خود را ایفا می‌نماید. 1 - معیارها و ضوابط فنی 2 - مدیریت اجرایی 3 - مطالعه و طراحی شامل: 1 - 3 - مطالعات تحقیقاتی، منطقه‌ای و جامع بخشی 2 - 3 - مطالعه و طراحی اجرایی مشتمل بر 1 - 2 - 3 - مطالعات شناسایی 2 - 2 - 3 - مطالعه و طراحی مقدماتی 3 - 2 - 3 - طراحی تفصیلی و اجرایی 4 - ساخت شامل 1 - 4 - عملیات ساخت 2 - 4 - نظارت بر ساخت 3 - 4 - آماده سازی برای بهره‌برداری 5 - ارزشیابی ‌اصول و مبانی حاکم بر نظام فنی و اجرایی -------------------------------------- 1 - استفاده بهینه از منابع و ظرفیت‌های موجود و ایجاد ظرفیت‌های جدید متناسب با نیازهای فنی و اجرایی برنامه. 2 - بکارگیری اصول علمی و ضوابط حاکم بر انتخاب تکنولوژی مناسب در جهت ایجاد صرفه و کیفیت بالاتر در اجراء و بهره‌برداری از طرح‌های‌عمرانی و نیز انتقال تکنولوژی مناسب انتخاب شده و همچنین ارتقاء سطح دانش فنی کشور، با توجه به سیاست‌های اشتغال در برنامه. 3 - ایجاد زمینه مناسب برای جلب مشارکت مردم در مدیریت، اجراء و سرمایه‌گذاری. 4 - ایجاد زمینه مناسب برای بروز ابتکارات و خلاقیت‌ها. 5 - تأمین هدف خودکفایی کشور در زمینه امور فنی و اجرایی. 6 - ایجاد نظم و هماهنگی در روشهای مدیریت اجرایی، مطالعه و طراحی، ساخت، نظارت بر ساخته، بهره‌برداری و ارزشیابی طرح‌های عمرانی و‌ تنظیم روابط فنی و حقوقی بین عوامل دست‌اندرکار. 7 - نظارت و ارزشیابی عملکرد نظام و استفاده از نتایج حاصله در جهت تکامل و پویایی نظام فنی و اجرایی و همچنین اصلاح برنامه. 8 - جلب مشارکت بانکها و نهادهای انقلاب اسلامی و سایر مؤسسات اعتباری مستقل یا عام‌المنفعه جهت سرمایه‌گذاری در کارهای عمرانی.

‌معیارها و ضوابط فنی

‌تعریف - معیارها و ضوابط فنی عبارتست از مجموعه‌ای از مشخصات فنی، ضوابط و دستورالعملهایی که بر اساس اصول علمی (‌اقتصادی - فنی)‌ موجود در کشور و در جهان با توجه به ارزشهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی حاکم بر جامعه و همچنین شرایط اقلیمی در جهت تنظیم و به ثمر‌رساندن برنامه‌های عمرانی تهیه و تدوین می‌شوند. ‌اصول و مباین حاکم بر تهیه و تدوین معیارهای و ضوابط فنی 1 - حداکثر بهره‌گیری از منابع داخلی اعم از نیروی انسانی و سایر منابع. 2 - هماهنگی با روند دانش فنی پیشرو در جهان (‌با توجه به شرایط اجتماعی و اقتصادی و اقلیمی و فرهنگی کشور ایران) و ایجاد صرفه و کیفیت بهتر‌در به ثمر رسیدن طرح‌های عمرانی. 3 - تعیین ضوابط لازم برای انتخاب تکنولوژی مناسب مورد نیاز و انتقال آن و ارتقاء سطح دانش فنی موجود در کشور. 4 - هماهنگی و ارتقاء سطح دانش فنی در بخشهای مختلف. 5 - لزوم تنظیم و حفظ روابط فنی بین واحد مدیریت اجرایی، واحد خدمات مشاوره (‌مطالعه و طراحی و نظارت) و واحد ساخت و ایجاد نظم و‌ یکنواخت نمودن روشهای مطالعاتی طراحی، ساخت، بهره‌برداری و ارزشیابی. 6 - یکنواخت نمودن ملزومات و مصالح و اجزاء ساختمانی به منظور فراهم نمودن زمینه و شرایط لازم برای تولید انبوه آن‌ها. 7 - برنامه‌ریزی متمرکز و جامعه و ایجاد هماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی و مؤسسات تهیه کننده معیارها و ضوابط فنی (‌که وظیفه قانونی آنها تدوین‌ معیار می‌باشد) به منظور جلوگیری از دوباره‌کاریها در این زمینه.

‌مدیریت اجرایی

‌تعریف - مدیریت اجرایی عبارتست از کلیه فعالیت‌هایی که به منظور برنامه‌ریزی اجرایی، سازمان‌دهی، هدایت و راهبری و بالاخره مراقبت و کنترل‌ مورد نیاز جهت تهیه و اجرای طرح‌های عمرانی انجام می‌شود. ‌اصول و مبانی حاکم بر مدیریت اجرایی 1 - سازماندهی فنی و حقوقی واحد مدیریت اجرایی طرح‌های عمرانی متناسب با حجم اعتبارات عمرانی و رشته عملیات اجرایی به منظور هر چه‌ بالاتر بردن کیفیت فنی و اجرایی طرحها. 2 - انجام مدیریت اجرایی طرح توسط مجری مربوط و رعایت مراتب مندرج در بند 1 در صورت تفویض اختیار. 3 - اقدام تدریجی برای سازماندهی جدید و مستقل جهت تصدی مدیریت اجرایی طرح‌های عمرانی مربوط به دستگاه‌هایی که وظیفه اصلی آنان‌خدمات عمومی، رفاهی و بهره‌برداری و نگهداری است (‌نظیر دستگاه‌های قضایی، انتظامی، بهداشتی، آموزشی و...) و خودداری از ارجاع مدیریت‌ اجرایی کارهای جدید به دستگاه‌های اخیرالذکر، و همچنین جمع‌آوری و انتقال افراد فنی این دستگاه‌ها به سازمانهای جدید اجرایی و یا به دستگاه‌های‌اجرایی که وظیفه اصلی آنان مدیریت اجرایی طرح‌های عمرانی می‌باشد. 4 - اتخاذ تمهیداتی برای جذب و حفظ نیروهای فنی و مدیران اجرایی در دستگاه‌های اجرایی با رعایت اصل مزد در مقابل کار. 5 - انجام مدیریت اجرایی طرح‌های عمده و خاص توسط دستگاه اجرایی مرکزی و ایجاد زمینه مناسب در جهت رعایت اصل عدم تمرکز و استانی‌نمودن مدیریت اجرایی طرحها. 6 - فراهم نمودن تدریجی زمینه لازم جهت مدیریت مردمی در پروژه‌های کوچکی که هزینه آن از محل خودیاری مرم تأمین می‌شود با هماهنگی لازم با‌شورای اسلامی محل مربوط. 7 - به هنگام نمودن اطلاعات فنی و اجرایی مدیران از طریق آموزش. 8 - تعیین ضوابط انتخاب میر اجراء با در نظر داشتن خصوصیات فنی و اجرایی طرح‌های مختلف. 9 - عدم شروع مراحل اجرای طرح بدون وجود گزارش توجیه فنی و اقتصادی برای آن. 10 - انجام مراحل مختلف اجرای یک طرح از زمان شروع مرحله مطالعه و طراحی مقدماتی تا زمان بهره‌برداری با توجه به امکان تأمین منابع مالی و‌ غیر مالی در قالب برنامه زمان‌بندی شده.

‌مطالعه و طراحی

‌تعریف - مطالعه و طراحی کلیه تحقیقات و مطالعات منطقه‌ای و جامع بخشی مورد لزوم برای تدوین و اصلاح برنامه و همچنین فعالیت‌هایی را که‌ برای طراحی اجرایی و شروع و انجام مرحله ساخت و نیز آماده شدن برای بهره‌برداری یک پروژه لازم است، در بر می‌گیرد.

‌اصول و مبانی حاکم بر مطالعه و طراحی

1 - انجام مطالعه و طراحی در قالب مطالعات جامع‌بخشی و منطقه‌ای و برنامه‌های عمرانی. 2 - تعیین دستگاه بهره‌برداری در مرحله مطالعات شناسایی و انجام بررسیها و مطالعات مربوط به سازمان‌دهی و شیوه‌های بهره‌برداری و همچنین تهیه‌ برنامه زمان‌بندی عملیات آماده‌سازی در مرحله مطالعه و طراحی. 3 - شروع هر یک از مراحل مطالعه و طراحی مقدماتی و طراحی تفصیلی و اجرایی با رعایت فاصله زمانی منطقی این مراحل با شروع عملیات‌ساخت. 4 - رعایت هماهنگی طرح با سایر طرح‌های مربوط (‌اعم از طرح‌هایی که در منطقه طرح قرار دارد و غیر آن) و ملاحظه شرایط اقلیمی، استعدادها و‌امکانات بالقوه مناطق مختلف، حفاظت محیط‌زیست و در نظر گرفتن شرایط اجتماعی، اقتصادی، و فرهنگی مناطق. 5 - انجام خدمات مطالعه و طراحی توسط واحدهای ذیصلاحیت در چارچوب معیارها و ضوابط فنی و اجرایی. 6 - شناخت، انتخاب و به کارگیری تکنولوژی مناسب در طراحی، ساخت و بهره‌برداری و فراهم آوردن زمینه لازم برای آموزش، انتقال و ارتقاء سطح‌تکنولوژی. 7 - بالا بردن کیفیت کارهای با رعایت اصل صرف، از طریق بکارگیری روش مسابقه بین واحدهای خدمات مشاوره در موارد ممکن. 8 - جلب مشارکت مردم و استفاده از نظرات آنان در طراحی بالاخص در طرح‌های که مستقیماً در ارتباط با زندگی مردم می‌باشد. 9 - تصویب نتایج مطالعات و طراحی‌های انجام شده و انتخاب بهترین گزینه از نظر فنی و اقتصادی توسط دستگاه اجرایی با استفاده از هیأت‌های‌تخصصی ذیصلاحیت. 10 - رعایت تناسب در ایجاد ظرفیت‌های رشته‌های تخصصی (‌در بخش‌های مختلف عمومی، دولتی و غیر دولتی) در ارتباط با نیازهای برنامه‌های‌عمرانی. 11 - ایجاد انگیزه و اتخاذ سیاستهای لازم برای استانی نمودن واحدهای خدمات مشاوره 12 - حداکثر استفاده از منابع و امکانات داخلی در طراحی. ‌الف - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت (‌اهلیت و ظرفیت کاری) واحدهای خدمات مشاوره (‌مطالعه و طراحی و نظارت) ‌الف - 1 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره غیر دولتی (‌در این واحدها صد درصد سهام به اشخاص حقیقی‌ ایرانی تعلق دارد) 1 - تشکل واحدهای خدمات مشاوره صرفاً به منظور انجام خدمات مطالعه و طراحی و نارت بر اساس مقررات مربوط. 2 - ملاک عمل قراردادن تحصیلات تخصصی مربوط دانشگاهی (‌حداقل لیسانس) و تجربه مفید و مؤثر در رشته ذیربط برای هیأت مدیره و مدیر عامل‌و شرکاء و نیز تجربه‌ کاری و حسن عمل این واحدها برای تعیین صلاحیت در شرکت‌های خدمات مشاوره و همچنین اشخاص حقیقی که به عنوان‌کارشناس حقیقی خدمات مشاوره تشخیص صلاحیت می‌شوند. ‌تبصره - عدم الزام به دارا بودن تحصیلات تخصصی دانشگاهی (‌لیسانس) برای شرکاء شرکتهای خدمات مشاوره در رشته‌های ژئوتکنیک و‌نقشه‌برداری نظایر آن. 3 - نداشتن ممنوعیت قانونی و یا محکومیت و محرومیت‌های مؤثر در موضوع خدمات مشاوره یا ساخت در مورد شرکت، هیأت مدیره، مدیر عامل و‌شرکاء و نیز اشخاص حقیقی که مستقلاً به عنوان واحد خدمات مشاوره تأیید صلاحیت می‌شوند. ‌الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره عمومی و دولتی (‌در این واحدها صد درصد سهام یا مالکیت به‌دولت یا مؤسسات وابسته به دولت و نهادهای انقلاب اسلامی ایران تعلق دارد) ----------------------------------------------------------------- 1 - تشکیل واحدهای خدمات مشاوره صرفاً به منظور ارائه خدمات مطالعه و طراحی و یا نظارت بر اساس مقررات مربوط. 2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات تخصصی مربوط دانشگاهی (‌حداقل لیسانس) و تجربه مفید و مؤثر در رشته ذیربط برای مدیر عامل و اعضاء‌هیأت مدیره و به طور کلی رؤسا و مدیران و افراد اداره‌کننده و نیز تجربه‌کاری و حسن عمل در این واحدها. 3 - دارا بودن استقلال از نظر مالی، مدیریت فنی و اجرایی (‌به استثنای واحدهای خدمات مشاوره وابسته یا تابعه دستگاه‌های اجرایی). ‌الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای مختلط ایرانی خدمات مشاوره ------------------------------------------------------------------- 1 - ایجاد این واحدها صرفاً به منظور رفع تنگناها، در زمینه‌هایی که مانع از انجام مطالعات جامع بخشی و منطقه‌ای توسط شرکتها و مؤسسات دولتی‌ یا وابسته به دولت می‌شود. 2 - تشکیل این واحدها با مشارکت واحدهای دولتی وابسته به دولت و یا نهادها و اشخاص حقیقی و حقوقی بخش خصوصی صرفاً به منظور انجام‌خدمات مطالعه و طراحی و نظارت بر اساس مقررات مربوط برای یک کار معین و مشخص و مدت محدود. 3 - تعیین صلاحیت این واحدهای به نسبت میزان سهم‌الشرکه بخشهای مختلف (‌غیر دولتی، دولتی و عمومی) بر مبنای ضوابط مورد عمل در بخش‌مربوط. 4 - امکان مشارکت اشخاص حقیقی در این واحدها صرفاً برای تخصص‌ها و تجربه‌های بسیار ممتاز آنان بر اساس ضوابط خاص مربوط. 5 - مشمولیت سایر اصول مصرح در مورد واحدهای غیر دولتی و دولتی حسب مورد به این واحدها. ‌الف - 4 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای خدمات مشاوره خارجی ------------------------------------------------------------------- 1 - تشکیل این واحدها به منظور انجام خدمات مطالعه و طراحی و نظارت بر اساس مقررات در کشور مربوطه و همچنین سپردن تعهد به ثبت شعبه‌شرکت در ایران و رعایت مقررات جمهوری اسلامی ایران 2 - دارا بودن تخصص و حسن عمل و تجربه ممتاز در انجام کار نظیر و امکانات لازم برای انجام کار و نیز دارا بودن صلاحیت کار در کشور متبوعه. 3 - تعهد آموزش افراد ایرانی و حداکثر استفاده از تخصص و امکانات داخلی در قراردادهای مربوط. 4 - تعهد به انجام کار با مشارکت واحدهای خدمات مشاوره ایرانی ب - اصول و مبانی حاکم بر ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره (‌شامل مطالعه، طراحی و نظارت) ------------------------------------------------------------------- 1 - رعایت کامل صلاحیت فنی و حرفه‌ای و حسن سابقه واحدهای خدمات مشاوره در ارجاع کارها 2 - انجام مراحل دو و سه ترجیحاً توسط واحدهایی که مراحل قبلی را به طور رضایت بخش انجام داده‌اند. (‌به استثنای طرح‌هایی که با توجه به ماهیت‌ آنها اجرای این بند ممکن نیست) 3 - در نظر گرفتن تجربه واحدهای خدمات مشاوره از نظر موضوع و منطقه اجرای کار و استفاده از ظرفیت و توانایی کلیه آنها با رعایت ضرورت‌ها و‌اولویت‌ها. 4 - جهت‌گیری در ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره، به انجام مطالعات منطقه‌ای و جامع بخشی، شناسایی و هدایت و هماهنگی طرح‌های‌مربوطه و همچنین بررسی و تأیید گزارشات سایر واحدهای خدمات مشاوره توسط شرکتهای دولتی یا وابسته به دولت و بخش عمومی و ارجاع‌کارهای مطالعه و طراحی اجرایی و نظارت صرفاً در موارد خاص به شرکتهای مذکور و جهت‌گیری در کارهای اخیرالذکر به سمت ارجاع کار به واحدهای‌غیر دولتی. 5 - اولویت ارجاع کار به واحدهای خدمات مشاوره محلی در صورت وجود شرایط یکسان. 6 - ایجاد زمینه‌های رقابت و سبقت در جهت ارتقاء کیفی و کاهش هزینه بین واحدهای خدمات مشاوره. 7 - امکان استفاده از مجموعه چند واحد خدمات مشاوره در کارهای بزرگی که قابل تقسیم برای ارجاع به واحدهای موجود به طور جداگانه نیست. 8 - استفاده از شرکتهای خارجی صرفاً در موارد بسیار استثنایی و خاص که زمینه تخصصی آن در ایران موجود نباشد از طریق ایجاد شرایطی که استفاده‌از نیروهای داخلی و انتقال دانش فنی را امکان‌پذیر سازد با مشارکت واحدهای ایرانی. پ - اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای خدمات مشاوره (‌مطالعه و طراحی و نظارت) ------------------------------------------------------------------ 1 - تعیین شرح خدمات و تأییدات و تکالیف و وظایف و تعهدات و اختیارات طرفین قرارداد به طور جامع و مانع و روشن. 2 - رعایت عدالت در تعیین تعهدات وظایف، تأییدات، اختیارات، شرح خدمات و سایر تکالیف و حقوق طرفین در قرارداد. 3 - پیش‌بینی تضمین‌های لازم و تکالیف مشخص در قرارداد، در صورت عدول از تعهدات توسط هر یک از طرفین و نیز اتخاذ تمهیدات لازم برای‌مسئولیت‌پذیری واحدهای خدمات مشاوره. 4 - ارجحیت دادن به استفاده از تضمین‌های صنفی نسبت به تضمین‌های متکی بر بانکها و مؤسسات دولتی. 5 - پیش‌بینی مرجعی جهت حل سریع اختلافات. 6 - تیپ نمودن قرارداد و شرح خدمات برای هر یک از رشته‌های مختلف خدمات مشاوره و استفاده از آن در ارجاع کارهای. 7 - استفاده از قراردادهای غیر تیپ با تأیید مرجع ذیصلاحیت در مواردی که استفاده از قرارداد تیپ میسر نباشد. 8 - پیش‌بینی حد معقول و منطقی برای تغییر دادن میزان خدمات در قالب موضوع قرارداد. 9 - پیش‌بینی آموزش نیروی انسانی دستگاه اجرایی و بهره‌بردار. ت - اصول و مبانی حاکم بر نرخ گذاری و نحوه پرداخت حق‌الزحمه قراردادهای خدمات مشاوره (‌مطالعات و طراحی و نظارت) ------------------------------------------------------------------ 1 - تهیه فرمولهای استاندارد و ضوابط عمومی و نحوه کاربرد آن برای محاسبه تعرفه‌های خدمات مشاوره در رشته‌های مختلف که امکان تیپ نمودن‌ آنها وجود دارد با توجه به تخصصهای مورد نیاز و راندمانهای متعارف کشور و استفاده از آن. 2 - مستقل نمودن فرمولهای محاسبه تعرفه خدمات مشاوره از مبلغ برآورد اجرای کار در موارد ممکن. 3 - محاسبه تعرفه‌های تیپ خدمات مشاوره و ضوابط آن بر اساس مبانی زیر ‌الف - دستمزد - نرخ دستمزد مطابق نرخ رسمی ب - تجهیزات و وسائل - نرخ تجهیزات و وسائل اجرای کار مطابق نرخهای رسمی 4 - استفاده از تعرفه غیر تیپ با تأیید مرجع ذیصلاحیت و با رعایت مبانی تعرفه تیپ مندرج در بند 3 در مواردی که استفاده از تعرفه تیپ ممکن نباشد.

‌ساخت

‌تعریف - ساخت به طور کلی فعالیت‌های تصمیم‌گیری راجع به روش انجام کار، اجرای عملیات، نظارت فنی بر حسن اجراء و نیز فراهم آوردن مقدمات‌لازم (‌آماده‌سازی) برای شروع بهره‌برداری را در بر می‌گیرد.

‌اصول و مبانی حاکم بر ساخت

1 - عدم شروع عملیات ساخت قبل از انجام مطالعات مرحله اول طرح و همچنین قبل از انجام طراحی تفصیلی هر بخش از کار، کارهای صنعتی و‌نظایر آن از قسمت اخیر (‌طراحی تفصیلی) مستثنی می‌باشد. 2 - ارجاع کار برای شروع عملیات ساخت پس از حصول اطمینان از تأمین امکانات مالی (‌ارزی ریال) و غیر مالی (‌ زمینه، جواز ساختمان، آب، برق،‌مصالح و ماشین‌آلات و...) 3 - انجام فعالیت‌های مرحله ساخت توسط واحدهای ذیصلاحیت در قالب ضوابط حاکم بر قراردادها، قیمت، نحوه ارجاع کارها، معیارها، ضوابط و‌مشخصات فنی و بازرسی فنی حین ساخت. ‌تبصره - اجرای کار به روش امانی تابع آیین‌نامه خاص خود خواهد بود. 4 - ایجاد زمینه برای بروز ابتکارات و خلاقیت از طریق استفاده از روشهای اجرایی جدید قابل قبول در جهت تقلیل مدت اجرای کار. 5 - فراهم آوردن زمینه لازم برای آموزش و تربیت نیروهای فنی برای ایجاد تشکیلات فنی کارآمد و متعهد. 6 - بالا بردن کیفیت کار با رعایت اصل صرف از طریق انتخاب قیمت معقول اجرای کار با توجه به آنالیز بهاء واحد اقلام کار. 7 - نظارت بر عملیات ساخت توسط واحدهای ذیصلاحیت به طور مستمر. 8 - پیش‌بینی و انجام فعالیت‌های مربوط به ایجاد آمادگی جهت بهره‌برداری از طرح در قالب برنامه زمان‌بندی شده. 9 - پیش‌بینی ضوابط و تسهیلات لازم برای جلب مشارکت و خودیاری مردم در عملیات ساخت. 10 - جلب مشارکت بانکها و دیگر مؤسسات مالی و اعتباری برای تأمین نقدینگی و امکانات غیر مالی اجرای کارها برای واحدهای ساخت. 11 - رعایت تناسب در ایجاد ظرفیت‌های اجرایی برای رشته‌های مختلف کارها در بخشهای مختلف غیر دولتی دولتی و عمومی در ارتباط با نیاز‌برنامه‌های عمرانی 12 - ایجاد روش مناسب برای تعیین و دریافت میزان واقعی مالیات و سایر حقوق دولتی به منظور سالم‌سازی واحدهای ساخت غیر دولتی و تسریع و‌تسهیل در وصول مالیات و کاهش تشریفات اداری.

‌الف - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت

‌الف - 1 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت غر دولتی (‌در این واحدها صد درصد سهام به اشخاص حقیقی ایرانی تعلق‌دارد) ------------------------------------------------------------------- 1 - تشکیل واحدهای ساخت صرفاً به منظور انجام عملیات ساخت (‌پیمانکاری و یا مدیریت) بر اساس مقررات مربوط. 2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات، تخصص و تجربه مفید و مؤثر در رشته ذیربط برای مدیر عامل و اعضاء هیأت مدیره در اعطای صلاحیت به‌شرکت و نیز رای اشخاص حقیقی که مستقلاً به عنوان واحد ساخت تأیید صلاحیت می‌شوند. 3 - نداشتن ممنوعیت قانونی و یا محکومیت و محرومیت‌های مؤثر در موضوع کارهای ساخت و خدمات مشاوره در مورد شرکت، هیأت مدیره، مدیر‌عامل، شرکاء و نیز اشخاص حقیقی که مستقلاً به عنوان واحد ساخت تأیید صلاحیت می‌شوند. 4 - ملاک عمل قرار دادن حسن عمل، تجربه کاری، حداقل امکانات مالی و اعتباری و نیز حداقل ماشین‌آلات و تجهیزات مورد نیاز کار در این واحدها. 5 - ایجاد انگیزه برای سوق و اسکان نیروهای متخصص در قالب واحدهای ساخت به استانها.

‌الف - 2 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت عمومی و دولتی (‌در این واحدها صد درصد سهام یا مالکیت به دولت یا مؤسسات وابسته به دولت یا نهادهای انقلاب اسلامی ایران تعلق دارد)

1 - تشکیل واحدهای ساخت عمومی و دولتی به منظور انجام عملیات ساخت. 2 - ملاک عمل قرار دادن تحصیلات دانشگاهی، تخصص و تجربه مفید و مؤثر در رشته ذیربط برای مدیر عامل، اعضاء هیأت مدیره و به طور کلی‌ رؤسا و مدیران و افراد اداره کننده این واحدها و همچنین حداقل ماشین‌آلات و تجهیزات مورد نیاز کار، تجربه کاری و حسن عمل در این واحدها. 3 - دارا بودن استقلال از نظر مالی، مدیریت فنی و اجرایی (‌به استثنای واحدهای ساخت وابسته یا تابعه دستگاه‌های اجرایی).

‌الف - 3 - اصول و مباین حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای مختلط ایرانی ساخت

1 - تشکیل این واحدها با مشارکت واحدهای دولتی و وابسته به دولت و یا نهادها و اشخاص حقیقی و حقوقی بخش غیر دولتی صرفاً به منظور انجام‌عملیات ساخت بر اساس مقررات مربوط و برای یک کار معین و مشخص و مدت محدود. 2 - ایجاد این واحدها صرفاً برای مواردی است که استفاده از امکانات دولت و بخش عمومی برای رشته‌های اختصاصی که در آن کمبود داریم لزوم پیدا‌می‌کند. 3 - مشارکت بخش غر دولتی در این واحدها صرفاً برای تخصص و تجربه بسیار ممتاز و مدیریت کارگاهی در رشته‌های اختصاصی مورد نظر (‌بر اساس‌ضوابط خاصی که در این زمینه باید تدوین شود). 4 - مشمولیت سایر اصول مصرح در مورد واحدهای غیر دولتی و عمومی و دولتی حسب مورد به این واحدها.

‌الف - 4 - اصول و مبانی حاکم بر تشخیص صلاحیت واحدهای ساخت خارجی

1 - تشکیل این واحدها بر اساس مقررات کشور مربوط به منظور انجام عملیات ساخت و همچنین سپردن تعهد به ثبت شعبه شرکت در ایران و رعایت‌مقررات جمهوری اسلامی ایران. 2 - دارا بودن تخصص، حسن عمل، تجربه ممتاز در انجام کار نظیر و امکانات لازم برای انجام کار و نیز دارا بودن صلاحیت کار در کشور متبوعه. 3 - تعهد آموزش افراد ایرانی و حداکثر استفاده از تخصص و امکانات داخلی در پیمان مربوط. 4 - تعهد به انجام کار با مشارکت واحدهای ساخت ایرانی.

ب - اصول و مبانی حاکم بر روش ارجاع و انجام کار ساخت

1 - رعایت کامل صلاحیت فنی و حرفه‌ای و ظرفیت کاری و حسن سابقه این واحدها در ارجاع کارها. 2 - استفاده از روش اجرای کار به صورت امانی توسط دستگاه اجرایی تنها در مواد خاص که استفاده از روش پیمانکاری ممکن و یا به صلاح نباشد. 3 - استفاده از نیروهای فنی و کارآمد به صورت پیمان مدیریت در موارد ضروری. 4 - رعایت اصل انجام مناقصه و تعیین برنده بر مبنای قیمت معقول در واگذاری کارها. 5 - رعایت اصل عدم تمرکز و اولویت اجرای کارها در شرایط مساوی توسط نیروهای محلی. 6 - احتراز از تمرکز کار در شرکتها و بخش‌های معین از طریق استفاده از ظرفیت کلیه شرکتها به منظور بالابردن توان فنی کشور. 7 - تقسیم کارهای بزرگ فراتر از ظرفیت شرکتهای موجود داخلی به قسمتهای جداگانه مناسب قابل اجراء برای شرکتهای داخلی و استفاده از مجموعه‌چند واحد ساخت در کارهای بزرگ غیر قابل تقسیم. 8 - رعایت اصل واگذاری کامل یک کار در مورد کارهایی که نوعاً و به صورت معمول باید به طور یکجا واگذار شوند به منظور احتراز از ارجاع بقیه آن به‌صورت متمم و الحاقیه و یا کار تکمیلی. 9 - ممنوعیت استفاده از شرکتهای خارجی جز در کارهای استثنایی (‌با تشخیص هیأت تخصصی) که امکان اجرای آن توسط واحدهای داخلی موجود‌نیست و با تأکید بر حداکثر به کارگیری منابع داخلی و انتقال دانش اجرای کار به نیروهای داخلی از طریق مشارکت واحدهای ساخت داخلی در قرارداد. 10 - رعایت اصل واگذاری کار به واحدهای دولتی و عمومی صرفاً برای کارهای بزرگ و یا موارد خاصی که استفاده از واحدهای غیر دولتی ممکن و یا‌ به مصلحت نمی‌باشد با در نظر گرفتن ضرورت استفاده از ظرفیت واحدهای دولتی موجود ذیصلاحیت

پ - اصول و مبانی حاکم بر قراردادهای ساخت

1 - تعیین تأییدات، تعهدات، و اختیارات و سایر شرایط قراردادی طرفین قرارداد به طور جامع و مانع و بدون ابهام. 2 - پیش‌بینی تضمین‌های لازم و تکالیف مشخص، در صورت عدم اجرای صحیح یا عدول از تعهدات و تأییدات و سایر شرایط قراردادی توسط هر‌یک از طرفین قرارداد متناسب با خسارت مالی وارده به طرف دیگر. 3 - ارجحیت دادن به استفاده از تضمین‌های صنفی نسبت به تضمین‌های متکی به بانکها و مؤسسات دولتی. 4 - رعایت عدالت در تعیین تأییدات، تعهدات، اختیارات و سایر شرایط قراردادی برای طرفین قرارداد. 5 - ایجاد انگیزه و تشویق مالی برای واحدهای ساخت که موضوع قرارداد یا کار را با کیفیت بهتر یا مثابه قبل از موعد مقرر به پایان برسانند و یا بالعکس. 6 - تعیین مرجعی جهت حل سریع اختلافات. 7 - تعیین حدود اختیارات و نقش دستگاه نظارت در قرارداد ساخت. 8 - پیش‌بینی آموزش نیروی انسانی (‌اعم از آموزش برای روش‌های ساخت و یا بهره‌برداری در موارد لزوم). 9 - پیش‌بینی تدابیر لازم به منظور حفظ حقوق کارکنان واحد ساخت و رعایت سلامت و بهداشت محیط کار و همچنین جلوگیری از ایجاد خسارت به‌ تأسیسات و منابع عمومی و خصوصی مجاور عملیات مورد پیمان. 10 - توجه به طبیعت کارها در تهیه متن و شرایط عمومی قراردادهای ساخت و عنداللزوم تهیه و استفاده از قراردادای و شرایط متعدد تیپ برای‌کارهای مختلف. 11 - پیش‌بینی بیمه لازم به منظور تأمین خسارت وارده به طرفین و نیز اجتناب از گزاردن مسئولیت‌های خارج از توانایی طرفین بر عهده آنان. 12 - پیش‌بینی حد معقول و منطقی برای تغییر مقادیر مبلغ و مدت قرارداد. 13 - استفاده از قرارداد غیر تیپ برای مواردی که استفاده از قرارداد تیپ میسر نیست با تأیید مرجع ذیصلاحیت. ت - اصول و مبانی حاکم بر نرخ‌گذاری و نحوه پرداخت قراردادهای یا هزینه در مرحله

ساخت

1 - تهیه و استفاده از شرح ردیف و قیمت‌های تیپ بر حسب رشته‌های مختلف کارهای اجرایی به عنوان فهارس قیمت پایه به صورت سالیانه. 2 - متناسب نمودن قیمت‌های قرارداد در طول اجراء با استفاده از شاخص‌های تعدیل آحاد بهاء و یا روش‌های دیگر در موارد خاص. 3 - محاسبه قیمت‌های پایه و شاخص‌های تعدیل با استفاده از مبانی زیر: ‌الف - مواد و مصالح - نرخ مواد و مصالح مطابق نرخهای رسمی ب - دستمزد - نرخ دستمزد مطابق نرخ‌های رسمی ج - ماشین‌آلات - نرخ اجاره ساعتی ماشین‌آلات بر اساس نرخ حاصل از تجزیه هزینه ساعتی ماشین‌آلات یا نرخهای رسمی 4 - تهیه فرمول‌های استاندارد برای محاسبه قیمت‌های ردیف‌های فهارس پایه (‌تجزیه قیمت) بر اساس راندمانهای متعارف کشور و استفاده از آن 5 - استفاده از مباین مورد عمل در محاسبه قیمت‌های پایه (‌مندرج در بند 3) برای محاسبه و تهیه قیمت‌های غیر تیپ یا آنالیز خاص مربوط به آن در‌مواردی که قیمت پایه مربوط تهیه نشده باشد. 6 - استفاده از روش تهیه متره و محاسبه مقادیر اقلام کار جهت محاسبه و پرداخت کارکردها و یا استفاده از روش محاسبه و پرداخت بر اساس مراحل‌پیشرفت فیزیکی کار در مواردی که استفاده از این روش منطقی باشد صرفاً برای پرداخت کارکردهای موقت. 7 - تهیه و استفاده از روش محاسبه کارکرد در کارهای امانی - قیمت مقطوع و سایر روشهای ارجاع کار بر اساس مبانی بند 3

‌نظارت بر ساخت

‌نظارت فنی بر ساخت مشتمل است بر فعالیتهایی که به جهت کنترل کمی و کیفی عملیات ساخت طرح‌های عمرانی، از طریق اعمال نظارت عالیه و یا‌ نظارت مستقیم بر کارها صورت می‌گیرد و هدف آن تطبیق کمی و کیفی عملیات ساخت با مشخصات فنی و نقشه‌های اجرایی و برنامه زمانی اجرای کار‌می‌باشد.

‌اصول و مبانی حاکم بر نظارت بر عملیات ساخت

1 - الزامی بودن اعمال نظارت بر ساخت در کلیه پروژه‌ها و مستقل بودن قسمت نظارت از واحد ساخت. 2 - مسئول بودن دستگاه نظارت نسبت به کنترل صحت اجرای عملیات توسط واحد ساخت به منظور اجرای صحیح کار بر طبق معیارها و ضوابط فنی‌ نقشه‌های اجرایی و سایر اسناد و شرایط کار. 3 - مسئول بودن دستگاه نظارت نسبت به کنترل و صحت خدمات و عملیات آزمایشگاهی ساخت، در این زمینه دستگاه نظارت می‌تواند با تأیید‌کارفرما از خدمات واحدهای آزمایشگاهی ذیصلاحیت استفاده نماید و یا اینکه رأساً خدمات را انجام دهد. ‌تبصره - در مورد کارهای بزرگ واحد ساخت نیز باید با دایر کردن آزمایشگاه از مرغوبیت و صحت و کیفیت مطلوب مصالح و عملیات خود اطمینان‌حاصل کند. ‌در مواقعی که دستگاه نظارت لازم بداند آزمایشات واحد ساخت تحت نظر او انجام خواهد شد و به هر حال اقدام واحد ساخت خواه رأساً و خواه‌تحت نظارت دستگاه نظارت از مسئولیت دستگاه نظارت نسبت به کنترل و تأیید کیفیت و کمیت مطلوب کار نمی‌کاهد. 4 - تهیه و استفاده از شرح خدمات تیپ نظارت و همچنین تعیین ترکیب استاندارد برای عوامل نظارت بر ساخت و مشخصات و وظایف آنها در‌رشته‌های مختلف. 5 - تهیه ضوابط و دستورالعملهای فنی نحوه انجام نظارت بر ساخت به منظور استفاده از آن توسط دستگاه نظارت. 6 - ایجاد انگیزه و پیش‌بینی تسهیلات رفاهی برای کارکنان نظارت کارگاهی به منظور جذب افراد کاردان در کادر نظارت. 7 - استفاده از همان واحد خدمات مشاوره که خدمات مطالعه و طراحی تفصیلی طرح را انجام داده است برای خدمات نظارت در صورت امکان. 8 - توجه به امر آموزش و تربیت کادر نظارت فنی به منظور بالابردن سطح کیفی پروژه از طریق برگزاری کلاسهای آموزشی و تهیه و ارسال نشریات‌فنی.

‌آماده‌سازی برای بهره‌برداری ‌آماده‌سازی برای بهره‌برداری مشتمل بر کلیه فعالیتهایی است که به منظور تهیه و تدارک مواد و مصالح و تجهیزات و قطعات یدکی، نیروی انسانی و‌ همچنین تهیه دستورالعملهای بهره‌برداری به موازات سایر فعالیت‌های اجرایی طرح توسط واحد بهره‌بردار انجام می‌شود تا بهره‌برداری به موقع و با‌ظرفیت پیش‌بینی شده در طراحی ممکن گردد این فعالیت‌ها توسط مدیریت.

ج - اصول و مبانی حاکم بر آماده‌ساز برای بهره‌برداری 1 - تعیین واحد بهره‌بردار و انجام به موقع فعالیت‌های مربوط به برنامه‌ریزی اجرایی عملیات آماده سازی، سازماندهی و آموزش نیروی انسانی دوران‌بهره‌برداری و نیز سایر اقدامات لازم برای بهره‌برداری قبل از اتمام دوران ساخت. ‌قبل از اتمام دوران ساخت. 2 - تهیه به موقع دستورالعملهای نگهداری و بهره‌برداری (‌فنی، مالی، اداری) به طور ساده و روشن. 3 - پیش‌بینی و تهیه و تدارک به موقع ماشین‌آلات و تجهیزات و قطعات و لوازم و مصالح مورد نیاز برای حداقل یک سال از مرحله بهره‌برداری. 4 - تأمین نیازهای تکنیکی و دانش فنی بهره‌برداری به نحوی که انتقال و بکارگیری تکنولوژی را در چهارچوب سیاستهای تعیین شده به هرماه داشته‌باشد. 5 - تنظیم روابط دستگاه بهره‌بردار و مدیریت اجرایی و فراهم نمودن امکان بهره‌برداری تدریجی از کار.

‌ارزشیابی

‌ارزشیابی عبارتست از فعالیت‌هایی که به منظور سنجش عملکرد نظام فنی و اجرایی در جهت وصول به اهداف مصرح در نظام و نیز مقایسه این‌ عملکرد با هدفهای تعیین شده طی برنامه‌های عمرانی و تأثیر نتایج حاصله در فرآیند تهیه و تنظیم برنامه انجام می‌شود.

‌اصول و مبانی حاکم بر ارزشیابی

1 - ارزشیابی از جنبه فنی و اقتصادی و اجتماعی، مالی و نهادی بر مبنای شاخصها نرمها و استاندارد علمی و فنی. 2 - انتخاب معیارها و روشهای ارزشیابی به نحوی که نتایج حاصل از اطلاعات آن متضمن تقویت و اصلاح مکانیسم برنامه‌ریزی در سطوح مختلف‌کلان بخشی و طرح باشد. 3 - انتخاب زمان مناسب جهت ارزشیابی قبل از ورود زیان غیر قابل جبران به منظور چاره‌جویی و اعمال اصلاحات لازم. 4 - ارزشیابی منظم و زمان‌بندی شده از عملکرد ضوابط، معیارها و روشها، عوامل دست‌اندرکار. 5 - ارزشیابی منظم و زمان‌بندی شده از عملکرد طرح‌های عمرانی در مراحل مختلف مطالعه و طراحی، ساخت و بهره‌برداری و انعکاس نتایج آن به‌منظور اصلاح نظام فنی و اجرایی. 6 - ارزشیابی از طریق ایجاد شناسنامه کاری برای عوامل، افراد فنی و متخصص و نیز شناسنامه برای هر یک از طرح‌های عمرانی. 7 - ایجاد نظام اطلاعاتی و بروز نمودن اطلاعات در مراحل مختلف اجرای طرح جهت آگاهی از وضعیت و مشکلات واحدهای مدیریت اجرایی،‌واحدهای ساخت، واحد خدمات مشاوره و واحدهای بهره‌برداری از نظر کمی و کیفی.