اهداف، سیاستها و ضوابط نشر کتاب [مصوب ۱۳۶۷]

فصل اول

ماده 1 - هدف: اعتلای فرهنگ، ارتقای سطح دانش و تعمیق مبانی و ارزشهای انقلاب با تأمین آزادی نشر کتاب حفظ حرمت و حریت قلم، حراست از جایگاه والای علم و اندیشه و تضمین آزادی تفکر در جامعه اسلامی.

ماده 2 - اصول و سیاستها: از آنجا که در جهان ارتباطات، کتاب یکی از وسایل مهم و مؤثر در انتشار و انتقال سریع و وسیع افکار و اندیشه های صحیح و ناصحیح بشمار می رود، موضع نظام جمهوری اسلامی در قبال آن عمدتاً از دو طریق و با اتخاذ دو سیاست مرتبط و مکمل یکدیگر به شرح زیر تحقق پیدا می کند:

ماده 3 –

الف - سیاستهای ایجابی و اثباتی:

1- کتب و نشریات طبق اصل 24 قانون اساسی در بیان مطالب آزادند.

2 - دولت و همه ارکان حکومت موظفند که بر اساس قانون از حریم آزادی کتب و نشریات مجاز حمایت کنند.

3- تلاش برای افزایش آگاهیهای دینی، علمی، سیاسی، اقتصادی، هنری، تاریخی، اجتماعی و نظایر آن در سطح عموم و انتشار کتاب و نشریه به این منظور از حقوق افراد ملت است و هیچ مقام رسمی و غیررسمی نمی تواند با اعمال فشار انتشار یا عدم انتشار کتب و نشریات مجاز را باعث شود.

4 - تلاش در جهت انتشار کتب مفید برای نشر اندیشه ها و تعاطی افکار و رشد فکری در جامعه و مقابله فکر با فکر و تقویت روح نقادی و برخورد آزادانه و منطقی آراء و نظریات در ادای وظیفة امر به معروف و نهی از منکر و آزادی و استماع اقوال و اتباع احسن و مآلاکشف نظر صحیح، حق طبیعی هر فرد از افراد ملت است .

تبصره: برخورد قانونی با موارد غیرمجاز از اصل فوق مستثنی است و از سوی مراجع ذیربط به طریقی که در قانون تعیین شده است انجام می گیرد.

5 - سعی در انتشار کتاب و نشریات لازمة بزرگداشت مرتبة علم و تحقیق و تجلیل از مقام عالم و محقق و نویسنده و مترجم صالح در جامعه است و لذا تدوین و اجرای سیاستهای هدایتی و حمایتی نظام جمهوری اسلامی ایران در خصوص کتاب و نشریات باید به نحوی باشد که اهل قلم را به تالیف و انتشار کتابهای متناسب با نیازهای جامعه امروز در جهت اهداف و اصول ذیل تشویق و ترغیب نماید: الف - تقویت و رواج امر پژوهش به عنوان یکی از مهمترین طرق تحقق استقلال فرهنگی و افزایش قدرت انتخاب و آگاهی مردم در همة زمینه ها. ب - دفاع منطقی و محققانه از استقلال سیاسی و اقتصادی و فرهنگی، بویژه با عنایت به اصل «نه شرقی - نه غربی» ج - نگاهبانی از دستاورهای انقلاب اسلامی و تلاش برای تقویت و توسعه آن در قلمرو کتاب و کتابت. د - معرفی انقلاب اسلامی از راه تألیف و نشر آثار ارزشمند علمی و فرهنگی. هـ - تجدید حیات و مجد و جلال فرهنگی و سیاسی و اجتماعی اسلام از طریق انتشار کتابهای مناسب. و - مقابلة مؤثر و مفید با تهاجمات سیاسی و فرهنگی خارجی و داخلی به ارزشها و اهداف اسلامی. ز - کوشش در راه حفظ میراث زبان و ادب فارسی و تقویت و گسترش آن از راه تصحیح انتقادی و تحقق دربارة متون فارسی و نشر آنها و همچنین بهره گیری مفید از دانش و اندیشة بشری و تجربیات علمی و فنی دیگران از طریق ترجمة سنجیده و مناسب به این زبان.

ب - حدود قانونی نشر کتاب، همان گونه که ممکن است مظهر و نمودی از آزادیهای اجتماعی و انسانی تلقی گردد، چه بسا که مورد سوء استفاده و اشاعة لاابالیگری فکری و اخلال در حقوق عمومی قرار گیرد. مسئولین دستگاههای ذیصلاح موظفند، به منظور مقابله با جوانب منفی، حدود و ضوابط قانونی نشر کتاب را، که ذیلا آمده است، مورد توجه قرار دهند و فضای سالم و سازندة طبع و نشر کتاب را حفظ و حراست نمایند. کتبی که به شرح ذیل مخل به مبانی اسلام و حقوق عمومی باشد شایستة نشر نیست: الف - تبلیغ و ترویج والحاد و انکار مبانی دین . ب - ترویج فحشاء و فساد اخلاقی. ج - برانگیختن جامعه به قیام علیه نظام جمهوری اسلامی ایران و ضدیت با آن. د - ترویج و تبلیغ مرامهای گروه های محارب غیرقانونی و فرق ضاله، همچنین دفاع از نظام سلطنتی و استبدادی و استکباری. هـ - ایجاد آشوب و درگیری در میان طوایف قومی و مذهبی و یا اخلال در وحدت جامعه و تمامیت ارضی کشور. و - تمسخر و تضعیف غرور ملی و روح وطن دوستی و ایجاد روحیه خودباختگی در برابر فرهنگ و تمدن و نظامات استعماری غربی یا شرقی. ز - تبلیغ وابستگی به یکی از قدرتهای جهانی و ضدیت با خط مشی و بینش مبتنی بر حفظ استقلال کشور.

تبصره 1 - ملاک منع در حکم به اخلال به مبانی اسلام و حقوق عمومی اضلال در مورد کتب مضله تأثیر و فعلیت است.

تبصره 2 - موارد ذیل از شمول بندهای مذکور در «حدود قانونی» خارج است: الف - کتب تحقیقی و علمی در زمینه مکاتب الحادی و غیر آن که فاقد موضع گیری تبلیغی و ترویجی باشد. ب - تبیین مسایل مورد نیاز جامعه در زمینه های اخلاقی و جنسی بدور از تحریک و ابتذال و به شیوة علمی جهت آموزش و شناخت و نیز وقتی که در کتب ادبی ترسیم و بیان صحنه های فساد با رعایت عفت قلم و بیان غیرمحرک و شهوانی به منظور انتقال پیامی مثبت و عبرت آور، اجتناب ناپذیر باشد. ج - طرح اشکالات و انتقادات و بیان نارساییها در جمهوری اسلامی جهت ریشه یابی و شناخت دقیقتر مسایل و دستیابی به راه حلهای مناسب و سازنده با بیان استدلالی و اصلاح طلبانه بدون توهین و افترا. د - طرح و نقل افکار و گفتار و مواضع فکری و عملی مخالفان انقلاب و نظام به منظور بررسی محققانه و عالمانة آراء و اندیشه های آنان. هـ - کتب علمی و استدلالی و عقیدتی که محرک احساسات منفی و بر هم زنندة اساس وحدت در میان اقوام و فرق مختلف کشور نباشد. و- نقد و نفی آداب و سنن غلط و انحرافی به قصد اصلاح و بدون شایبه های سیاسی و استعماری.

تبصره 3 - انتشار کتب موضوع ماده 3 و کتب دیگر، در صورتی که آثار منفی ناشی از مطالب مندرج در آنها با افزودن مقدمه و توضیحات محققانه و مناسب برطرف شده باشد، بلامانع خواهد بود.

تبصره 4 - [الحاقی ۱۳۸۴/۹/۸] کتب حاوی عقاید خرافی و بدعت های فرقه ای معارض با مبانی دین مبین اسلام که موجب انحراف و انحطاط فکر و اندیشه سالم در جامعه می شود، مجاز به نشر نمی باشد.

فصل دوم

ماده 4 - هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب نظر به اینکه نظارت بر امر طبع و نشر کتاب و اجرای صحیح اصل 24 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به عهدة وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است، این وزارتخانه هیأت نظارتی متشکل از حداقل پنج نفر از میان صاحب نظران و شخصیتهای علمی و فرهنگی وارد به مسائل کتاب و نشر و امور اجتماعی و سیاسی و تبلیغاتی انتخاب و جهت تصویب به شورای فرهنگ عمومی معرفی خواهد کرد.

ماده 5 - هیأت نظارت بر نشر کتابهای کودکان و نوجوانان نظر به حساسیت و جنبه های خاص کتابهای کودکان و نوجوانان هیأت ویژه ای به نام «هیأت نظارت بر نشر کتابهای کودکان و نوجوانان » متشکل از حداقل پنج تن از افراد صاحب نظر و آگاه به امور تربیتی (از دیدگاه اسلامی) و مسائل خاص کتابهای کودکان تشکیل خواهد شد. این افراد را وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی از میان صاحب نظران و نویسندگان کتابهای کودکان و نوجوانان و اشخاص آگاه به مسائل تربیتی در اسلام انتخاب و جهت تصویب به شورای فرهنگ عمومی معرفی خواهد کرد.

تبصره 1 - حداقل یکی از اعضاء این هیأت باید از میان صاحب نظران و اعضاء کودکان پرورش فکری کودکان و نوجوانان باشد.

تبصره 2 - نظارت هیأت مزبور از حیث شکل و محتوای کتب کودکان و نوجوانان و انطباق آنها با فرهنگ اسلامی و ایرانی و اصول تربیتی خواهد بود و این نظارت باید قبل از چاپ و نشر کتاب انجام گیرد.

تبصره 3 - نظارت هیأت مزبور بر طبق آیین‌نامه ای انجام خواهد گرفت که این هیأت تهیه خواهد کرد و به تأیید وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی خواهد رساند. این آیین‌نامه باید ناظر به صورت و ماده کتب کودکان و نوجوانان باشد و راهنمایی باشد که مجریان با آن بتوانند محتوای این کتب را قبل از چاپ و نشر با فرهنگ اسلامی و ایرانی و اصول صحیح تربیتی تطبیق دهند.

ماده 6- مسوول اجرا مسوولیت اجرای این سیاستها و ضوابط به عهدة وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است . این وزارتخانه مکلف است در ایفای وظیفه خود از نظریات اعضاء هیأت نظارت بر اجرای ضوابط نشر کتاب به صورتی که شرح داده شده است استفاده کند، و ارگانها و ادارات و مراکز ذیربط به نوبة خود موظفند در این خصوص با وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همکاری و هماهنگی نمایند.

ماده 7 - این آیین‌نامه در 7 ماده و 7 تبصره در جلسه های 147 و 148 و 149 شورای عالی انقلاب فرهنگی به تصویب رسیده است.