رأی شماره ۲۳۷۴۵۷ – ۱۴۰۵/۲/۸ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری: ابطال ماده ۸۷ آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

تاریخ دادنامه: 1405/2/8     شماره دادنامه: 140531390000237457

شماره پرونده: 0207494

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری 

شاکی: آقای یعقوب محمدی

طرف شکایت: وزارت جهاد کشاورزی

موضوع شکایت و خواسته: ابطال ماده 87 آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (موضوع مصوبه هشتم صورتجلسه چهل و چهارمین نشست مورخ 1397/9/6 هیئت امنای سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی)

گردش کار: شاکی به موجب دادخواستی ابطال ماده 87 آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی (موضوع مصوبه هشتم صورتجلسه چهل و چهارمین نشست مورخ 1397/9/6 هیئت امنای سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی) را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته به طور خلاصه اعلام کرده است که:

"در آیات متعدّد کلام ا... مجید مِن جمله در آیه (6) سوره اسراء، آیه (12) سوره نوح (س)، آیه (86) سوره اعراف، آیه (74) سوره فرقان، آیه (32) سوره نور و آیه (33)  سوره آل عمران؛ جمعیت و نفرات زیاد؛ به عنوان نعمت و موهبت و مایه چشم روشنی و از مصادیق امداد الهی تلقّی و در آیه (205) سوره بقره، قطع نسل از مصادیق فساد قلمداد شده است. همچنین کلمه «قوه» در آیه (60) سوره انفال اطلاق دارد و شامل قوه نظامی، قدرت اقتصادی و .. می شود و همان گونه که در متن آیه مشاهده می شود هدف هم جنگ نیست بلکه هدف پدافند غیرعامل، بازدارندگی و ترساندن دشمنان است. عبارت «سرمایه انسانی» که در کل جهان رواج دارد حاکی از اهمیّت نیروی انسانی است.

حضرت محمد مصطفی (ص) می فرمایند: «تناکحوا تناسلوا تکثروا فإنی أباهی بکم الأمم یوم القیامه و لو بالسقط؛  ازدواج کنید تا صاحب فرزند شوید و نسل شما زیاد گردد. من در روز قیامت به زیادی افراد امّتم حتی به فرزند سقط شده بر امّت های دیگر مباهات می کنم.» ایضاً امام صادق (ع) می فرمایند: «ان ا... لیرحم العبد لشده حبه لولده؛ بدون تردید، خداوند بر بنده خود به خاطر شدّت محبّت به فرزندش، رحم مى کند.»

با عنایت به مقرّرات اصول دهم (10) و بیست و یکم (21) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مقرّرات ماده (2) قانون مدنی راجع به لازم الاجرا بودن قوانین در سراسر کشور در مهلت پانزده روز پس از انتشار و این که اجرای مقرّرات اصول یکصد و چهل و سوم (143) و یکصد و پنجاه و یکم (151) و بند (11) اصل سوم (3) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و مواد (1)، (2) و (19) قانون خدمت وظیفه عمومی با تمسّک به جمعیت جوان امکان پذیر است و توجهاً به مقرّرات اساسنامه مصوّب سازمان پدافند غیرعامل کشور که پس از تصویب مقام معظّم رهبری (مدظله العالی) طی نامه شماره 94502/20/2 ف ک مورخ 1393/9/17 ابلاغ گردیده و مقرّرات ماده 123 قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران مصوّب 1395 و بند (الف) ماده 37 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوّب 1395 ناظر به سیاست های کلّی جمعیت ابلاغی 1393 مقام عظمای ولایت فقیه و مقرّرات مواد (17) و  (28) و تبصره ماده (73) و ... قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت مصوّب 1400 ابطال مقرره مورد شکایت مورد استدعا است."

متن مقرره مورد شکایت به شرح زیر است:

"آیین‌نامه استخدامی اعضای هیئت علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی

(موضوع مصوبه هشتم صورتجلسه چهل و چهارمین نشست مورخ 1397/9/6 هیئت امنای سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی)

....................

ماده 87 ـ بانوان عضو می توانند از مرخصی زایمان هر نوبت حداکثر 6 ماه و با استفاده از حقوق و مزایای مربوط برخوردار گردند.

تبصره 1ـ برای بانوانی که در یک زایمان صاحب فرزند دو قلو و یا بیشتر می شوند، این مدّت به 8 ماه افزایش می یابد.

تبصره 2ـ برای بانوان عضو پیمانی که قرارداد آنان قبل از اتمام زمان های تعیین شده برای مرخصی زایمان مندرج در این ماده پایان می یابد، مدّت قرارداد تا سقف مرخصی های تعیین شده، تمدید می گردد.

.......................... . ـ قائم مقام وزیر و رئیس مرکز هیئت های امنا و هیئت های ممیزه ـ هیئت های امنا و هیئت های ممیزه"

علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست و ضمائم آن برای طرف شکایت، تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی واصل نگردیده است.

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ 1405/2/8 با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

اولاً حکم مقرّر در ماده 1 قانون احکام دائمی برنامه‌های توسعه کشور مصوّب سال 1395 که براساس آن دانشگاه ها، مراکز و مؤسّسات آموزش عالی و پژوهشی و فرهنگستان ها و پارک های علم و فناوری دارای مجوّز از شورای گسترش آموزش عالی وزارتخانه های علوم، تحقیقات و فناوری و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سایر مراجع قانونی ذی ربط از رعایت قوانین و مقرّرات عمومی حاکم بر دستگاه های دولتی مستثنی شده اند به منزله جوازی برای دانشگاه ها و مؤسّسات مذکور در ماده فوق برای عدم تبعیت از قوانین خاص حمایتی نیست و مفاد دادنامه شماره 140109970905812423 الی 140109970905812425 مورخ 1401/9/29 هیئت عمومی دیوان عدالت اداری مؤید این امر است. ثانیاً با توجه به این که به موجب تبصره 2 ماده واحده قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده مصوّب 1392/3/20 به دولت اجازه داده شده است که مرخصی زایمان مادران را به نه ماه افزایش دهد و متعاقباً هیئت وزیران با وضع تصویب‌نامه شماره 92091/ت46527هـ مورخ 1392/4/19 و در راستای اجرای قانون مزبور مرخصی زایمان را از شش ماه به نه ماه افزایش داده است، لذا مقرره مورد شکایت که بر مبنای آن بعد از تاریخ تصویب قانون اصلاح قوانین تنظیم جمعیت و خانواده و مصوبه مذکور هیئت وزیران میزان مرخصی زایمان  کمتر از مرخصی زایمان پیش بینی شده در مقرّرات فوق شده است، خلاف قانون بوده و مستند به بند 1 ماده 12 و ماده 88 قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال 1392 ابطال می شود. با اعمال ماده 13 قانون دیوان عدالت اداری و تسرّی اثر ابطال مقرره مورد اعتراض به زمان تصویب آن مخالفت شد. این رأی براساس ماده 93 قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب 1402/2/10) در رسیدگی و تصمیم گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

 رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی