رأی شماره ۶۸۳۲۴۹ – ۱۴۰۵/۰۳/۱۹ هیئت عمومی دیوان عدالت اداری: ابطال عوارض فضای سبز و احداث بالکن و پیش آمدگی به سمت فضای سبز و عوارض بر تقلیل فضای سبز لازم در کاربری مسکونی

تاریخ دادنامه: ۱۴۰۵/۳/۱۹       شماره دادنامه: ۱۴۰۵۳۱۳۹۰۰۰۰۶۸۳۲۴۹

شماره پرونده: ۰۳۰۲۵۷۲

مرجع رسیدگی: هیئت عمومی دیوان عدالت اداری

شاکی: سازمان بازرسی کل کشور

طرف شکایت: شورای اسلامی شهر سمنان ـ شورای اسلامی شهر شهمیرزاد

موضوع شکایت و خواسته: ۱ـ ابطال بند ۲ـ ۹ مندرج در صفحه ۸۸ از تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۳ مصوب شورای اسلامی شهر سمنان تحت عنوان عوارض فضای سبز و احداث بالکن و پیش آمدگی به سمت فضای سبز

۲ـ ابطال عوارض بر تقلیل فضای سبز لازم در کاربری مسکونی مندرج در صفحه ۵۲ تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۳ مصوّب شورای اسلامی شهر شهمیرزاد

گردش کار: معاونت حقوقی، نظارت همگانی و امور مجلس سازمان بازرسی کل کشور به موجب دادخواست و لایحه ای تحت شماره ۱۵۳۹۹۴ مورخ ۱۴۰۳/۴/۳۱ ابطال بند ۲ـ ۹ مندرج در صفجه ۸۸ از تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۳ مصوّب شورای اسلامی شهر سمنان و ابطال عوارض بر تقلیل فضای سبز لازم در کاربری مسکونی مندرج در صفحه ۵۲ تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۳ مصوّب شورای اسلامی شهر شهمیرزاد را خواستار شده و در جهت تبیین خواسته  به طور خلاصه اعلام کرده است که:

"مطابق با تبصره (یک) ماده (۲) قانون درآمد پایدار و هزینه شهرداری ها و دهیاری ها مصوّب سال ۱۴۰۱، «درآمدهای از محل عوارض» این گونه تعریف شده است:

«وجوهی است که برای تأمین بخشی از هزینه‌های شهر و روستا بر مواردی اعم از اراضی، مستحدثات، تأسیسات، تبلیغات معابر و فضاهای درون شهری و روستایی و ارزش افزوده ناشی از اجرای طرح های توسعه شهری و روستایی و دارایی های غیرمنقول مطابق قوانین و مقرّرات تعیین می‌گردد.»

با عنایت به این امر که در قوانین و مقرّرات مربوطه عوارضی تحت عنوان «عوارض فضای سبز» پیش‌بینی نشده و بر اساس اصل ۵۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، تمامی مالیات ها بایستی به موجب قانون تصویب شود و از طرف دیگر هیئت عمومی دیوان در آرا متعدّد از جمله آرا شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۱۳۲۵۴۰۸ مورخ  ۱۴۰۲/۵/۲۴ و ۱۴۰۰۰۹۹۷۰۹۰۵۸۱۰۷۳۹ مورخ ۱۴۰۰/۳/۲۲ تصویب عوارض برای توسعه فضای سبز را ابطال نموده است، لذا مصوبات شورای اسلامی شهرهای سمنان و شهمیرزاد به شرح موضوع شکایت و خواسته به جهت عدم دارا بودن مبنای قانونی، خارج از حدود صلاحیت  شورای اسلامی بوده و به سبب مغایرت با تبصره فوق الذکر، آرا هیئت عمومی دیوان و مخالفت با اصل «حاکمیت قانون در وضع مالیات و عوارض»، شایسته ابطال در هیئت عمومی دیوان عدالت اداری هستند.

بنا به مراتب، ابطال «بند ۲ـ ۹ صفحه۸۸ تعرفه خدمات مصوّب شورای اسلامی شهر سمنان (تعرفه سازمان سیما، منظر و فضای سبز شهرداری سمنان) با موضوع تعرفه عوارض فضای سبز و احداث بالکن و پیش آمدگی به سمت فضای سبز و صفحه ۵۲ تعرفه مصوّب شورای اسلامی شهمیرزاد با موضوع عوارض بر تقلیل فضای سبز لازم در کاربری مسکونی مربوط به سال ۱۴۰۳» در هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از تاریخ تصویب مورد تقاضا می‌باشد."

متن مقرره های مورد شکایت به شرح زیر است:

"تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۳ مصوّب شورای اسلامی شهر سمنان

بند ۲ـ ۹) تعرفه عوارض فضای سبز و احداث بالکن و پیش آمدگی به سمت فضای سبز:

الف) به منظور حفظ و تأمین فضای سبز شهری و لزوم جلوگیری از تخریب و از بین رفتن فضاهای سبز داخل محوطه های مسکونی در زمان ساخت و ساز و نوسازی املاک و نیز با عنایت به ضوابط طرح جامع و تفصیلی شهر سمنان، مالکین و متقاضیان اخذ پروانه و احداث بناهای مسکونی مکلّفند ۳۰ درصد از فضای باز محوطه و حیاط ملک درحال ساخت و ساز را به فضای سبز و باغچه اختصاص دهند، در صورتی که مالکین نسبت به تعهد خود بر اساس قانون و برابر نقشه عمل و اجرا ننمایند به ازای هر مترمربع کمبود فضای سبز مبلغ ۳/۷۸۰/۰۰۰ ریال به عنوان هزینه کمبود سرانه فضای سبز و تغییر در نوع کاربری به شرح ذیل محاسبه و دریافت می‌شود:

۱) جهت معابر ۲۰ متر و به بالا با ضریب ۱/۵ محاسبه می‌شود.

۲) جهت معابر ۱۰ تا ۱۹ متر با ضریب ۱ محاسبه می‌شود.

۳)جهت معابر کمتر از ۱۰ متر با ضریب ۰/۸ محاسبه می‌شود.

لازم به ذکر است هزینه فوق برای هر پلاک فقط یکبار و در زمان صدور پایانکار پروانه ساختمانی، پس از بازدید صدور پایانکار و تأیید عدم اجرای تعهّد از جانب مالک و عدم ایجاد فضای سبز تعهّد شده، توسط سازمان، محاسبه و وصول خواهد شد. همچنین ایجاد فضای سبز در پشت بام و تراس منازل مسکونی، به جای محوطه ملک نیز، مورد تأیید بوده و در صورت اقدام توسط مالک، حمایت و مساعدت لازم از سوی سازمان به عمل خواهد آمد.

تبصره: به منظور حفظ اشجار کهنسال و با ارزش داخل محوطه حیاط املاک در حال نوسازی و بازسازی، چنانچه در محوطه و حیاط ملک در حال تخریب، اشجاری با محیط بن بیش از ۵۰ سانتی متر وجود داشته باشد مالک موظّف است اشجار مذکور را تا اتمام مدّت زمان ساخت و ساز حفظ و در ۱۵ درصد محوطه حیاط که به فضای سبز اختصاص دارد نگهداری نماید. در صورت عدم امکان جهت نگهداری این اشجار و لزوم قطع، براساس بند (۱ـ ۲ تعرفه) عوارض قطع این اشجار، محاسبه و اخذ خواهد شد.

ب) به ازای هر مترمربع احداث پیش آمدگی (بالکن) به فضای سبز ۱/۹۱۷/۰۰۰ریال

تبصره: با توجه به دریافت هزینه توسط شهرداری از محل تخلّفات ساختمانی (جرائم کمیسیون ماده ۱۰۰) در قسمت بالکن و پنجره به سمت فضای سبز به جهت تأمین هزینه‌های فضای سبز (نگهداری و ...)، ۱۰۰درصد از مبلغ دریافتی جریمه کمیسیون ماده ۱۰۰ درخصوص بالکن و پنجره به سمت فضای سبز به سازمان اختصاص می یابد.

ـ  رئیس شورای اسلامی شهر سمنان

تعرفه عوارض و بهای خدمات سال ۱۴۰۳ مصوّب شورای اسلامی شهر شهمیرزاد

.............

عوارض بر تقلیل فضای سبز لازم در کاربری مسکونی:

همانگونه که مستحضرید ۳۳% از فضای حیاط از رعایت ۶۰% سطح اشغال (۱/۵ مترمربع پیش آمدگی جزء سطح اشغال مُجاز نمی‌باشند هر چند که در کمیسیون ماده ۵ تصویب شده باشد باید به فضای سبز در قالب غرس درخت اختصاص یابد با عنایت به این که در برخی از مواقع این مهم رعایت نمی‌شود (به دلیل وضعیت زمین) و یا توسّط متقاضی عمداً این سطح نسبت به آنچه که به تصویب کمیسیون ماده ۷ به تصویب رسانده است دستخوش تغییرات می‌گردد عوارضات و جریمه های ذیل پیشنهاد و تصویب می‌گردد. (طبق بند ت صفحه ۷ طرح جامع)

نوع کاربری ـ سطح اشغال فضای سبز در کاربری ها.

صنعتی ـ ۴۰% سطح عرصه .

تجاری ـ مسکونی ـ ۲۰% سطح عرصه.

سایر کاربری ها به غیر از کاربری باغات و کاربری های فوق ـ ۲۰% سطح عرصه.

تبصره: طبق جدول فوق درصورت عدم رعایت سطوح فوق به ازای هر متر باید ۱/۰۰۰/۰۰۰ ریال پرداخت نماید.

ـ در کاربری باغات و کاربری مسکونی جریمه تقلیل فضای سبز بعد از صدور پروانه قابل اخذ می‌باشد.

ـ در کاربری باغات ۳۰ سانتی متر از خاک سطح اشغال مفید و غیرمفید باید به شهرداری تحویل داده شود (در محلی که شهرداری اعلام می‌نماید تخلیه شود).

جهت حفظ و نگهداری باغات مقرّر گردید ۱۰% سطح باغات به عنوان محوطه سازی لحاظ گردد، در غیر این صورت به ازای هرمتر مربع مبلغ ۱/۵۰۰/۰۰۰ ریال اخذ می‌گردد.

تبصره: ضمناً محوطه سازی شامل موارد ذیل می‌گردد. (دیوارکشی، پارکینگ، هر نوع راهرو دسترسی با هر نوع مصالح، تراس ها و راه پله های غیرمسقف مازاد بر زیر بنای مفید پروانه ساختمانی، ...)

ـ مجتمع های مسکونی، هتل ها، مهمانسراها و مجتمع های فرهنگی و اداری، موظّف به ارائه طراح در زمان صدور پروانه و اجرای فضای سبز طرح مصوّب بر اساس متراژ قانونی می‌باشد."

علی رغم ارسال و ابلاغ نسخه دوم دادخواست وضمائم آن برای طرف های شکایت تا زمان رسیدگی به پرونده پاسخی واصل نگردیده است.

هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در تاریخ ۱۴۰۵/۳/۱۹ با حضور رئیس و معاونین دیوان عدالت اداری و رؤسا و مستشاران شعب دیوان تشکیل شد و پس از بحث و بررسی با اکثریت آراء به شرح زیر به صدور رأی مبادرت کرده است.

رأی هیئت عمومی

 هرچند براساس بند ۱۶ ماده ۸۰ قانون تشکیلات، وظایف و انتخابات شوراهای اسلامی کشور و انتخاب شهرداران مصوّب سال ۱۳۷۵ با اصلاحات بعدی تعیین نوع و میزان عوارض از اختیارات شوراهای اسلامی شهر است، ولی با توجّه به این که در قوانین مرتبط با فضای سبز از جمله قانون حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها و اصلاحیه های بعدی آن عوارض فضای سبز پیش‌بینی نشده و در آراء مختلف هیئت عمومی دیوان عدالت اداری از جمله رأی شماره ۱۴۰۲۳۱۳۹۰۰۰۰۳۱۲۰۷۶ مورخ ۱۴۰۲/۲/۱۲ این هیئت نیز وضع عوارض برای فضای سبز مغایر با قانون و خارج از حدود اختیار تشخیص و ابطال شده است، بنابراین بند ۲ـ ۹ مندرج در صفحه ۸۸ تعرفه عوارض و بهای خدمات شهرداری سمنان تحت عنوان تعرفه عوارض فضای سبز و احداث بالکن و پیش آمدگی به سمت فضای سبز در سال ۱۴۰۳ مصوّب شورای اسلامی شهر سمنان و عوارض تقلیل فضای سبز لازم در کاربری مسکونی مندرج در صفحه ۵۲ تعرفه عوارض و بهای خدمات شهرداری شهمیرزاد مربوط به سال ۱۴۰۳ و مصوّب شورای اسلامی شهمیرزاد خارج از حدود اختیارات مرجع وضع آن بوده و مستند به بند ۱ ماده ۱۲ و مواد ۱۳ و ۸۸ قانون دیوان عدالت اداری مصوّب سال ۱۳۹۲ از تاریخ تصویب ابطال می‌شود. این رأی براساس ماده ۹۳ قانون دیوان عدالت اداری (اصلاحی مصوّب۱۴۰۲/۲/۱۰) در رسیدگی و تصمیم‌گیری مراجع قضایی و اداری معتبر و ملاک عمل است.

رئیس هیئت عمومی دیوان عدالت اداری ـ احمدرضا عابدی